ऋग्वेदRigvedaRV 9.101
पवमान: सोम:
नीचे के भावार्थ AI से बने हैं और समीक्षा बाकी है।The meanings below are AI-generated and await review.
- १
पु॒रोजि॑ती वो॒ अन्ध॑सः सु॒ताय॑ मादयि॒त्नवे॑ ।अप॒ श्वानं॑ श्नथिष्टन॒ सखा॑यो दीर्घजि॒ह्व्य॑म्
अपने सोम-रस को पहले जीत लेने के लिए, मद देनेवाले निचोड़े हुए सोम के लिए — हे मित्रों, उस लंबी जीभ वाले कुत्ते को मारकर दूर हटा दो।
Comrades, so that your stalk takes the lead, for the pressed juice that brings exhilaration, strike away the long-tongued dog.
- २
यो धार॑या पाव॒कया॑ परिप्र॒स्यन्द॑ते सु॒तः ।इन्दु॒रश्वो॒ न कृत्व्यः॑
जो निचोड़ा हुआ सोम पवित्र करनेवाली धारा के रूप में चारों ओर बहता है, वह इन्दु कर्मठ घोड़े के समान है।
The pressed drop that streams all around in a purifying stream is like a horse that gets things done.
- ३
तं दु॒रोष॑म॒भी नरः॒ सोमं॑ वि॒श्वाच्या॑ धि॒या ।य॒ज्ञं हि॑न्व॒न्त्यद्रि॑भिः
उस दुर्धर सोम को पुरुष सब ओर जानेवाली बुद्धि से, पत्थरों से कूटकर यज्ञ को आगे बढ़ाते हैं।
With a thought that reaches everywhere, the men drive that unyielding Soma, the yajna, onward with the pressing stones.
- ४
सु॒तासो॒ मधु॑मत्तमाः॒ सोमा॒ इन्द्रा॑य म॒न्दिनः॑ ।प॒वित्र॑वन्तो अक्षरन्दे॒वान्ग॑च्छन्तु वो॒ मदाः॑
निचोड़े हुए, अत्यन्त मधुर, इन्द्र के लिए हर्ष देनेवाले सोम छन्नों से होकर बह चले। हे सोमों, तुम्हारे मद देवों तक पहुँचें।
The pressed soma juices, sweetest with honey and exhilarating for Indra, have flowed through the filter. Let your exhilarations go to the gods.
- ५
इन्दु॒रिन्द्रा॑य पवत॒ इति॑ दे॒वासो॑ अब्रुवन् ।वा॒चस्पति॑र्मखस्यते॒ विश्व॒स्येशा॑न॒ ओज॑सा
'इन्दु इन्द्र के लिए छनकर बह रहा है' — ऐसा देवों ने कहा। वाणी का स्वामी सोम अपने बल से सब पर शासन करता हुआ पराक्रम दिखाता है।
'The drop is purifying itself for Indra,' the gods said. The lord of speech, master of all by his might, is eager for the yajna.
- ६
स॒हस्र॑धारः पवते समु॒द्रो वा॑चमीङ्ख॒यः ।सोमः॒ पती॑ रयी॒णां सखेन्द्र॑स्य दि॒वेदि॑वे
हज़ार धाराओं वाला, समुद्र के समान, वाणी को प्रेरित करनेवाला सोम बहता है। सोम धनों का स्वामी और प्रतिदिन इन्द्र का सखा है।
Thousand-streamed, the sea that sets speech in motion purifies itself: Soma, lord of riches, Indra's companion day after day.
- ७
अ॒यं पू॒षा र॒यिर्भगः॒ सोमः॑ पुना॒नो अ॑र्षति ।पति॒र्विश्व॑स्य॒ भूम॑नो॒ व्य॑ख्य॒द्रोद॑सी उ॒भे
यही सोम पूषा है, धन है, भग है; शुद्ध होता हुआ बहता है। समस्त विस्तृत जगत् का स्वामी होकर उसने दोनों लोकों — आकाश और पृथ्वी — को देख लिया।
This Soma, who is Pushan, wealth, and Bhaga, flows as he is purified. Lord of the whole world, he has lit up both heaven and earth.
- ८
समु॑ प्रि॒या अ॑नूषत॒ गावो॒ मदा॑य॒ घृष्व॑यः ।सोमा॑सः कृण्वते प॒थः पव॑मानास॒ इन्द॑वः
मद के लिए उत्सुक प्रिय गौएँ (दूध की धाराएँ) साथ-साथ गा उठीं; छनते हुए सोम-इन्दु अपने मार्ग बना लेते हैं।
The dear, lively cows have lowed together for exhilaration. The soma juices, the self-purifying drops, make paths.
- ९
य ओजि॑ष्ठ॒स्तमा भ॑र॒ पव॑मान श्र॒वाय्य॑म् ।यः पञ्च॑ चर्ष॒णीर॒भि र॒यिं येन॒ वना॑महै
हे पवमान, जो सबसे बलवान् और यश देनेवाला धन है, वही ले आ — जो पाँचों जनों पर छा जाए और जिससे हम जीत पाएँ।
Pavamana, bring here the mightiest one, the famous one, who stands over the five peoples, through whom we may win wealth.
- १०
सोमाः॑ पवन्त॒ इन्द॑वोऽ॒स्मभ्यं॑ गातु॒वित्त॑माः ।मि॒त्राः सु॑वा॒ना अ॑रे॒पसः॑ स्वा॒ध्यः॑ स्व॒र्विदः॑
सोम-इन्दु हमारे लिए बहते हैं — मार्ग को सबसे अच्छा जाननेवाले, मित्र-रूप, निचोड़े गए, निर्दोष, शुभ बुद्धि वाले और स्वर्ग को पा लेनेवाले।
The soma drops purify themselves for us, the best at finding the way. As they are pressed they are allies, spotless, devout, and finders of the sun.
- ११
सु॒ष्वा॒णासो॒ व्यद्रि॑भि॒श्चिता॑ना॒ गोरधि॑ त्व॒चि ।इष॑म॒स्मभ्य॑म॒भितः॒ सम॑स्वरन्वसु॒विदः॑
पत्थरों से भली भाँति निचोड़े गए, गौ के चमड़े पर चमकते हुए, धन देनेवाले सोम हमारे लिए चारों ओर से अन्न के लिए एक साथ गरज उठे।
Pressed out by the stones and gathered on the cow's hide, the wealth-finders have together sounded forth refreshment for us from every side.
- १२
ए॒ते पू॒ता वि॑प॒श्चितः॒ सोमा॑सो॒ दध्या॑शिरः ।सूर्या॑सो॒ न द॑र्श॒तासो॑ जिग॒त्नवो॑ ध्रु॒वा घृ॒ते
ये शुद्ध किए गए, मेधावी, दही से मिलाए गए सोम सूर्यों के समान दर्शनीय हैं — गतिशील हैं, फिर भी घृत में स्थिर हैं।
These purified, inspired soma juices, mixed with curds, beautiful to see like suns, always on the move, are firm in the ghee.
- १३
प्र सु॑न्वा॒नस्यान्ध॑सो॒ मर्तो॒ न वृ॑त॒ तद्वचः॑ ।अप॒ श्वान॑मरा॒धसं॑ ह॒ता म॒खं न भृग॑वः
निचोड़े जाते हुए सोम-रस का वह वचन कोई मरणधर्मा मनुष्य न रोके। उस कंजूस कुत्ते को मार भगाओ, जैसे भृगुओं ने मख को मारा था।
Choose that speech of the stalk being pressed, as a mortal would. Strike away the ungenerous dog, as the Bhrigus struck Makha.
- १४
आ जा॒मिरत्के॑ अव्यत भु॒जे न पु॒त्र ओ॒ण्योः॑ ।सर॑ज्जा॒रो न योष॑णां व॒रो न योनि॑मा॒सद॑म्
वह बन्धु-रूप सोम वस्त्र में लिपट गया, जैसे पुत्र माता की दोनों बाँहों में सुख पाने के लिए। वह प्रेमी की तरह स्त्री की ओर दौड़ा और वर की तरह अपने स्थान में बैठने के लिए बढ़ा।
The kinsman has wrapped himself in a garment, like a son in his parents' arms. He has run like a lover to a young woman, like a suitor to take his seat in his place.
- १५
स वी॒रो द॑क्ष॒साध॑नो॒ वि यस्त॒स्तम्भ॒ रोद॑सी ।हरिः॑ प॒वित्रे॑ अव्यत वे॒धा न योनि॑मा॒सद॑म्
वह वीर, बल को सिद्ध करनेवाला सोम, जिसने दोनों लोकों को अलग-अलग थाम रखा है — वही हरि छन्ने में लिपट गया, विधाता की तरह अपने स्थान पर बैठने के लिए।
He is the hero who brings skill to fulfillment, who propped heaven and earth apart. The tawny one has wrapped himself in the filter, like a ritual master taking his seat in his place.
- १६
अव्यो॒ वारे॑भिः पवते॒ सोमो॒ गव्ये॒ अधि॑ त्व॒चि ।कनि॑क्रद॒द्वृषा॒ हरि॒रिन्द्र॑स्या॒भ्ये॑ति निष्कृ॒तम्
सोम भेड़ के बालों वाले छन्ने से होकर गौ के चमड़े पर बहता है; ज़ोर से गरजता हुआ वृषभ-रूप हरि इन्द्र के नियत स्थान पर जाता है।
Soma purifies himself through the sheep's hairs onto the cowhide. Roaring, the tawny bull goes to Indra's prepared place.