यजुर्वेदYajurveda

4.7.11.1

एका॑ च मे ति॒स्रश्च॑ मे॒ पञ्च॑ च मे स॒प्त च॑ मे॒ नव॑ च म॒ एका॑दश च मे॒ त्रयो॑दश च मे॒ पञ्च॑दश च मे स॒प्तद॑श च मे॒ नव॑दश च म॒ एक॑विंशतिश्च मे॒ त्रयो॑विंशतिश्च मे॒ पञ्च॑विंशतिश्च मे स॒प्तविं॑शतिश्च मे॒ नव॑विंशतिश्च म॒ एक॑त्रिंशच्च मे॒ त्रय॑स्त्रिंशच्च २० मे॒ चत॑स्रश्च मेऽ॒ष्टौ च॑ मे॒ द्वाद॑श च मे॒ षोड॑श च मे विंश॒तिश्च॑ मे॒ चतु॑र्विंशतिश्च मेऽ॒ष्टाविं॑शतिश्च मे॒ द्वात्रिं॑शच्च मे॒ षट्त्रिं॑शच्च मे चत्वारिं॒॒शच्च॑ मे॒ चतु॑श्चत्वारिंशच्च मेऽ॒ष्टाच॑त्वारिंशच्च मे॒ वाज॑श्च प्रस॒वश्चा॑पि॒जश्च॒ क्रतु॑श्च॒ सुव॑श्च मू॒र्धा च॒ व्यश्नि॑यश्चान्त्याय॒नश्चान्त्य॑श्च भौव॒नश्च॒ भुव॑न॒श्चाधि॑पतिश्च ॥ ४। ७। ११॥ त्रय॑स्त्रिंशच्च॒ व्यश्ञि॑य॒ एका॑दश च

ekā ca me tisraśca me pañca ca me sapta ca me nava ca ma ekādaśa ca me trayodaśa ca me pañcadaśa ca me saptadaśa ca me navadaśa ca ma ekaviṃśatiśca me trayoviṃśatiśca me pañcaviṃśatiśca me saptaviṃśatiśca me navaviṃśatiśca ma ekatriṃśacca me trayastriṃśacca 20 me catasraśca me'ṣṭau ca me dvādaśa ca me ṣoḍaśa ca me viṃśatiśca me caturviṃśatiśca me'ṣṭāviṃśatiśca me dvātriṃśacca me ṣaṭtriṃśacca me catvāriṃśacca me catuścatvāriṃśacca me'ṣṭācatvāriṃśacca me vājaśca prasavaścāpijaśca kratuśca suvaśca mūrdhā ca vyaśniyaścāntyāyanaścāntyaśca bhauvanaśca bhuvanaścādhipatiśca || 4| 7| 11|| trayastriṃśacca vyaśñiya ekādaśa ca

हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: चिति पूर्ण होने पर अग्नि में घी की अखण्ड धारा (वसोर्धारा) डालते हुए

(मेरे लिए हों) एक और तीन, पाँच और सात, नौ और ग्यारह, और इसी तरह विषम संख्याएँ तैंतीस तक; चार और आठ, बारह और सोलह, और इसी तरह चार-चार बढ़ती संख्याएँ अड़तालीस तक। (मेरे लिए हों) वाज, प्रसव, अपिज, क्रतु, सुवः, मूर्धा, व्यश्निय, आन्त्यायन, अन्त्य, भौवन, भुवन और अधिपति।

टिप्पणी:Note: यह चमक-पाठ (TS 4.7) का अन्तिम अनुवाक है; हर पद 'च मे' ('और मेरा/मेरे लिए') पर टिका है और क्रिया लुप्त है। परम्परा इसके साथ 'यज्ञ से सिद्ध हों' जैसा भाव जोड़ती है, पर यह शब्द इस पाठ में नहीं है। संख्याएँ स्त्रीलिंग (एका, तिस्रः, चतस्रः) हैं, इसलिए किसी स्त्रीलिंग संज्ञा का अध्याहार माना जाता है; टीकाकार उन्हें छन्दों, स्तोमों या ईंटों (इष्टका) से जोड़ते हैं, और उनका ठीक अभिप्राय विवादित है। वाज से अधिपति तक के बारह नामों को शतपथ ब्राह्मण आदि वर्ष के बारह मासों के नाम मानते हैं; शब्दार्थ के स्तर पर इनका अर्थ लगभग बल/अन्न, प्रेरणा, पीछे जन्मा, संकल्प-शक्ति, स्वर्ग, शिखर, व्यापक, अन्त से उत्पन्न, अन्तिम, भुवन-सम्बन्धी, भुवन और अधिपति है। अन्त की पंक्ति 'त्रयस्त्रिंशच्च व्यश्ञिय एकादश च' अनुवाक की अनुक्रमणी (आरम्भ-संकेत और गणना) है, मन्त्र का भाग नहीं।

आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

[May these be mine]: one and three, five and seven, nine and eleven, and so on through the odd numbers up to thirty-three; four and eight, twelve and sixteen, and so on by fours up to forty-eight. [May these be mine]: Vaja, Prasava, Apija, Kratu, Suvah, Murdha, Vyashniya, Antyayana, Antya, Bhauvana, Bhuvana and Adhipati.

टिप्पणी:Note: This is the last anuvaka of the chamaka litany (TS 4.7). Every item hangs on 'ca me' ('and mine / for me'), and no verb is given. Tradition supplies a sense like 'may these be made complete through the sacrifice', but those words do not appear in this text. The numbers are feminine (eka, tisrah, catasrah), so some feminine noun is understood. Commentators link them to metres, stomas, or bricks (ishtaka), and what exactly they refer to is disputed. The Shatapatha Brahmana and others take the twelve names from Vaja to Adhipati as names of the twelve months. Literally they mean roughly strength/food, impulse, after-born, will, heaven, head or summit, pervading, born of the end, last, of the world, world, and overlord. The closing line 'trayastrimshacca vyashniya ekadasha ca' is the anuvaka's index line (catchwords and a count), not part of the mantra.

स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction