यजुर्वेदYajurveda

4.2.7.1

मा नो॑ हिंसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिवं॑ स॒त्यध॑र्मा ज॒जान॑ ।यश्चा॒पश्च॒न्द्रा बृ॑ह॒तीर्ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ अ॒भ्याव॑र्तस्व पृथिवि य॒ज्ञेन॒ पय॑सा स॒ह ।व॒पां ते॑ अ॒ग्निरि॑षि॒तोऽव॑ सर्पतु ॥ अग्ने॒ यत्ते॑ शु॒क्रं यच्च॒न्द्रं यत्पू॒तं यद्य॒ज्ञिय᳚म् ।तद्दे॒वेभ्यो॑ भरामसि ॥ इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आ ३० द॑द ऋ॒तस्य॒ धाम्नो॑ अ॒मृत॑स्य॒ योने᳚ः ।आ नो॒ गोषु॑ विश॒त्वौष॑धीषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम् ॥ अग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वयो॒ महि॑ भ्राजन्त्य॒र्चयो॑ विभावसो ।बृह॑द्भानो॒ शव॑सा॒ वाज॑मु॒क्थ्यं॑ दधा॑सि दा॒शुषे॑ कवे ॥ इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य ।स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिं र॒यिम् ॥ ऊर्जो॑ नपा॒ज्जात॑वेदः सुश॒स्तिभि॒र्मन्द॑स्व ३१ धी॒तिभि॑र्हि॒तः ।त्वे इषः॒ सं द॑धु॒र्भूरि॑ रेतसश्चि॒त्रोत॑यो वा॒मजा॑ताः ॥ पा॒व॒कव॑र्चाः शु॒क्रव॑र्चा॒ अनू॑नवर्चा॒ उदि॑यर्षि भा॒नुना᳚ ।पु॒त्रः पि॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वस्यु॒भे पृ॑णक्षि॒ रोद॑सी ॥ ऋ॒तावा॑नं महि॒षं वि॒श्वच॑र्षणिम॒ग्निं सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना᳚ः ।श्रुत्क॑र्णं स॒प्रथ॑स्तमं त्वा गि॒रा दैव्यं॒ मानु॑षा यु॒गा॥ नि॒ष्क॒र्तार॑मध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तसं॒ क्षय॑न्तं॒॒ राध॑से म॒हे ।रा॒तिं भृगू॑णामु॒शिजं॑ क॒विक्र॑तुं पृ॒णक्षि॑ सान॒सिं ३२ र॒यिम् ॥ चितः॑ स्थ परि॒चित॑ ऊर्ध्व॒चितः॑ श्रयध्वं॒ तया॑ दे॒वत॑याङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वाः सी॑दत ॥ आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वतः॑ सोम॒ वृष्णि॑यम् ।भवा॒ वाज॑स्य संग॒थे ॥ सं ते॒ पयां॑सि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजाः॒ सं वृष्णि॑यान्यभिमाति॒षाहः॑ ।आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवाग्॑ स्युत्त॒मानि॑ धिष्व आ मन्द॑स्व सान॒सिमेका॒न्न च॑त्वारिं॒॒शच्च॑

mā no hiṃsījjanitā yaḥ pṛthivyā yo vā divaṃ satyadharmā jajāna | yaścāpaścandrā bṛhatīrjajāna kasmai devāya haviṣā vidhema || abhyāvartasva pṛthivi yajñena payasā saha | vapāṃ te agniriṣito'va sarpatu || agne yatte śukraṃ yaccandraṃ yatpūtaṃ yadyajñiya̋m | taddevebhyo bharāmasi || iṣamūrjamahamita ā 30 dada ṛtasya dhāmno amṛtasya yone̋ḥ | ā no goṣu viśatvauṣadhīṣu jahāmi sedimanirāmamīvām || agne tava śravo vayo mahi bhrājantyarcayo vibhāvaso | bṛhadbhāno śavasā vājamukthyaṃ dadhāsi dāśuṣe kave || irajyannagne prathayasva jantubhirasme rāyo amartya | sa darśatasya vapuṣo vi rājasi pṛṇakṣi sānasiṃ rayim || ūrjo napājjātavedaḥ suśastibhirmandasva 31 dhītibhirhitaḥ | tve iṣaḥ saṃ dadhurbhūri retasaścitrotayo vāmajātāḥ || pāvakavarcāḥ śukravarcā anūnavarcā udiyarṣi bhānunā̋ | putraḥ pitarā vicarannupāvasyubhe pṛṇakṣi rodasī || ṛtāvānaṃ mahiṣaṃ viśvacarṣaṇimagniṃ sumnāya dadhire puro janā̋ḥ | śrutkarṇaṃ saprathastamaṃ tvā girā daivyaṃ mānuṣā yugā|| niṣkartāramadhvarasya pracetasaṃ kṣayantaṃ rādhase mahe | rātiṃ bhṛgūṇāmuśijaṃ kavikratuṃ pṛṇakṣi sānasiṃ 32 rayim || citaḥ stha paricita ūrdhvacitaḥ śrayadhvaṃ tayā devatayāṅgirasvaddhruvāḥ sīdata || ā pyāyasva sametu te viśvataḥ soma vṛṣṇiyam | bhavā vājasya saṃgathe || saṃ te payāṃsi samu yantu vājāḥ saṃ vṛṣṇiyānyabhimātiṣāhaḥ | āpyāyamāno amṛtāya soma divi śravāg syuttamāni dhiṣva ā mandasva sānasimekānna catvāriṃśacca

हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: अग्निचयन में जोती-बोई भूमि पर ढेले और बालू डालते तथा ईंटें रखते हुए (क्रम अनिश्चित)

जिसने पृथ्वी को उत्पन्न किया, जिस सत्यधर्मा ने द्युलोक और चमकते विशाल जलों को उत्पन्न किया, वह हमें हानि न पहुँचाए; हे पृथ्वी, यज्ञ और दूध के साथ लौट आ; हे अग्नि, तेरा जो उज्ज्वल, पवित्र और यज्ञ-योग्य है, उसे हम देवों के लिए लाते हैं; मैं यहाँ से अन्न और बल लेता हूँ और थकान, भूख और रोग को त्यागता हूँ। हे अग्नि, ऊर्ज के पुत्र, जातवेदस्, तेरी कीर्ति महान है और तेरी ज्वालाएँ चमकती हैं; तू यज्ञ करने वाले को धन देता है और द्यावा-पृथिवी को भरता है। हे ईंटो, तुम चुनी हुई हो, चारों ओर चुनी हुई हो, ऊपर की ओर चुनी हुई हो: अंगिरसों की तरह दृढ़ होकर बैठो; हे सोम, बढ़ो, सब ओर से बल संचित करो और स्वर्ग में श्रेष्ठ कीर्ति धारण करो।

टिप्पणी:Note: यह एक खंड में कई मन्त्र हैं; यहाँ संक्षिप्त सार दिया गया है। 'अग्ने तव श्रवो' से छह ऋचाएँ ऋग्वेद 10.140 (पावक सूक्त) हैं, जिनसे परम्परा के अनुसार वेदी पर बालू फैलाई जाती है। 'सेदि', 'अनिराम' का अर्थ थकान/क्षीणता और अन्न-अभाव माना जाता है, पर निश्चित नहीं। हर मन्त्र किस क्रिया के साथ बोला जाता है, यह यहाँ से पूरा स्पष्ट नहीं। अन्त में 'आ मन्दस्व सानसिम् एकान्न चत्वारिंशच्च' पाठ-संख्या का सूचक है, अर्थ का अंश नहीं।

आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: In the agnichayana (fire-altar building), putting clods and sand on the ploughed and sown ground and laying bricks (order uncertain)

May he not harm us who begot the earth, who, true to his law, begot heaven and the bright, vast waters; Earth, turn back to us with the sacrifice and with milk; Agni, what is bright, pure and fit for sacrifice in you we bring to the gods; I take food and strength from here and cast off weariness, hunger and sickness. Agni, son of strength, Jatavedas, great is your fame and your flames shine; you give wealth to the worshipper and fill both heaven and earth. You bricks are piled, piled around, piled upward: settle firm as the Angirases did; swell, Soma, gather strength from every side and win the highest fame in heaven.

टिप्पणी:Note: This passage is several mantras run together; the gloss compresses them. The six verses beginning 'agne tava śravo' are RV 10.140 (the Pāvaka hymn), traditionally used while spreading sand on the altar site. 'sedi' and 'anirā' are usually taken as exhaustion and lack of food, but the sense is not certain. Which act goes with each mantra cannot be fully recovered from this text alone. The closing 'ā mandasva sānasim ekānna catvāriṃśac ca' is a recitation marker and word-count, not part of the meaning.

स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction