4.3.9.1
अ॒ग्नेर्भा॒गोऽ॑सि दी॒क्षाया॒ आधि॑पत्यं॒ ब्रह्म॑ स्पृ॒तं त्रि॒वृथ्स्तोम॒ इन्द्र॑स्य भा॒गोऽ॑सि॒ विष्णो॒राधि॑पत्यं क्ष॒त्र२ं स्पृ॒तं प॑ञ्चद॒शः स्तोमो॑ नृ॒चक्ष॑सां भा॒गोऽ॑सि धा॒तुराधि॑पत्यं ज॒नित्रग्ग्॑ स्पृ॒तं स॑प्तद॒शः स्तोमो॑ मि॒त्रस्य॑ भा॒गोऽ॑सि॒ वरु॑ण॒स्याधि॑पत्यं दि॒वो वृ॒ष्टिर्वाता᳚ः स्पृ॒ता ए॑कविं॒॒शः स्तोमोऽदि॑त्यै भा॒गोऽ॑सि पू॒ष्ण आधि॑पत्य॒मोजः॑ स्पृ॒तं त्रि॑ण॒वः स्तोमो॒ वसू॑नां भा॒गोऽ॑सि १७ रु॒द्राणा॒माधि॑पत्यं॒ चतु॑ष्पाथ्स्पृ॒तं च॑तुर्विं॒॒शः स्तोम॑ आदि॒त्यानां᳚ भा॒गोऽ॑सि म॒रुता॒माधि॑पत्यं॒ गर्भा᳚ः स्पृ॒ताः प॑ञ्चविं॒॒शः स्तोमो॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्भा॒गोऽ॑सि॒ बृह॒स्पते॒राधि॑पत्यं स॒मीची॒र्दिशः॑ स्पृ॒ताश्च॑तुष्टो॒मः स्तोमो॒ यावा॑नां भा॒गो᳚ऽस्यया॑वाना॒माधि॑पत्यं प्र॒जाः स्पृ॒ताश्च॑तुश्चत्वारिं॒॒शः स्तोम॑ ऋभू॒णां भा॒गोऽ॑सि॒ विश्वे॑षां दे॒वाना॒माधि॑पत्यं भू॒तं निशा᳚न्त२ं स्पृ॒तं त्र॑यस्त्रिं॒॒शः स्तोमः॑ वसू॑नां भा॒गो॑सि॒
agnerbhāgo'si dīkṣāyā ādhipatyaṃ brahma spṛtaṃ trivṛthstoma indrasya bhāgo'si viṣṇorādhipatyaṃ kṣatra2ṃ spṛtaṃ pañcadaśaḥ stomo nṛcakṣasāṃ bhāgo'si dhāturādhipatyaṃ janitragg spṛtaṃ saptadaśaḥ stomo mitrasya bhāgo'si varuṇasyādhipatyaṃ divo vṛṣṭirvātā̋ḥ spṛtā ekaviṃśaḥ stomo'dityai bhāgo'si pūṣṇa ādhipatyamojaḥ spṛtaṃ triṇavaḥ stomo vasūnāṃ bhāgo'si 17 rudrāṇāmādhipatyaṃ catuṣpāthspṛtaṃ caturviṃśaḥ stoma ādityānāṃ̋ bhāgo'si marutāmādhipatyaṃ garbhā̋ḥ spṛtāḥ pañcaviṃśaḥ stomo devasya saviturbhāgo'si bṛhaspaterādhipatyaṃ samīcīrdiśaḥ spṛtāścatuṣṭomaḥ stomo yāvānāṃ bhāgő'syayāvānāmādhipatyaṃ prajāḥ spṛtāścatuścatvāriṃśaḥ stoma ṛbhūṇāṃ bhāgo'si viśveṣāṃ devānāmādhipatyaṃ bhūtaṃ niśā̋nta2ṃ spṛtaṃ trayastriṃśaḥ stomaḥ vasūnāṃ bhāgosi
हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium
संदर्भ:Context: अग्निचयन में वेदी पर एक-एक ईंट रखते हुए
तू अग्नि का भाग है, दीक्षा का अधिकार है, ब्रह्म (पुरोहित-शक्ति) जीता गया, त्रिवृत् स्तोम; तू इन्द्र का भाग है, विष्णु का अधिकार, क्षत्र (राज-शक्ति) जीता गया, पञ्चदश स्तोम; आगे की हर ईंट को इसी ढंग से बताया गया है — नृचक्षस्, मित्र, अदिति, वसुओं, आदित्यों, सविता, यवों और ऋभुओं का भाग; धाता, वरुण, पूषा, रुद्रों, मरुतों, बृहस्पति, अयवों और विश्वेदेवों का अधिकार; जीती गई वस्तुएँ: जन्म, द्युलोक से वर्षा और वायु, ओज, चौपाये, गर्भ, मिलती हुई दिशाएँ, प्रजा, और भूत तथा उसका आश्रय-स्थान; और सप्तदश, एकविंश, सप्तविंश, चतुर्विंश, पञ्चविंश, 'चतुष्टोम', चतुश्चत्वारिंश और त्रयस्त्रिंश स्तोम।
टिप्पणी:Note: 'स्पृतम्' का अर्थ प्रायः 'जीता गया/सुरक्षित किया गया' लिया जाता है। 'यावा' और 'अयावा' अस्पष्ट हैं; परम्परा इन्हें प्रायः महीने के शुक्ल और कृष्ण पक्ष मानती है। 'भूतं निशान्तम्' का अर्थ भी अनिश्चित है ('जो हो चुका और उसका ठहराव/विश्राम')। '१७' पाठ-विभाग का अंक है, और अन्त का 'वसूनां भागोऽसि' दोहराया गया अंश जान पड़ता है। लम्बाई के कारण बीच के वाक्य हिन्दी में संक्षिप्त रूप में दिए गए हैं।
आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium
संदर्भ:Context: Laying bricks one by one on the altar in the agnichayana (fire-altar building)
You are Agni's share; the overlordship is Diksha's; the brahman (priestly power) is won; the Trivrt stoma. You are Indra's share; the overlordship is Vishnu's; the kshatra (ruling power) is won; the fifteenfold stoma. Each following brick is named in the same way: the share of the men-watchers, Mitra, Aditi, the Vasus, the Adityas, Savitar, the Yavas and the Ribhus; under Dhatar, Varuna, Pushan, the Rudras, the Maruts, Brihaspati, the Ayavas and the All-gods; winning birth, rain from the sky and the winds, strength, four-footed animals, embryos, the converging quarters, offspring, and what has come to be and its settling-place; with the 17-, 21-, 27-, 24-, 25-, 'fourfold', 44- and 33-fold stomas.
टिप्पणी:Note: 'Spṛtam' is usually taken as 'won' or 'secured'. 'Yāva' and 'ayāva' are obscure; tradition commonly takes them as the bright and dark halves of the month. 'Bhūtaṃ niśāntam' is also uncertain ('what has come to be, and its resting place'). The '17' is a section-division number, and the closing 'vasūnāṃ bhāgo'si' looks like a repeated fragment. Because the passage is so long, the middle formulas are summarised in the Hindi.
स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction