4.3.12.1
अग्ने॑ जा॒तान् प्रणु॑दा नः स॒पत्ना॒न् प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदोनुदस्व ।अ॒स्मे दी॑दिहि सु॒मना॒ अहे॑ड॒न्तव॑ स्यां॒॒ शर्म॑न् त्रि॒वरू॑थ उ॒द्भित् ॥ सह॑सा जा॒तान् प्रणु॑दा नः स॒पत्ना॒न् प्रत्यजा॑ताञ्जातवेदोनुदस्व ।अधि॑ नो ब्रूहि सुमन॒स्यमा॑नो व॒य२ं स्या॑म॒ प्रणु॑दा नः स॒पत्नान्॑ ॥ च॒तु॒श्च॒त्वा॒रिं॒॒शः स्तोमो॒ वर्चो॒ द्रवि॑णं षोड॒शः स्तोम॒ ओजो॒ द्रवि॑णं पृथि॒व्याः पुरी॑षम॒स्य २७ प्सो॒ नाम॑ ।एव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छंदः॑ शं॒भूश्छंदः॑ परि॒भूश्छंद॑ आ॒च्छच्छन्दो॒ मन॒श्छन्दो॒ व्यच॒श्छंदः॒ सिन्धु॒श्छंदः॑ समु॒द्रं छंदः॑ सलि॒लं छंदः॑ सं॒यच्छन्दो॑ वि॒यच्छन्दो॑ बृ॒हच्छन्दो॑ रथंत॒रं छन्दो॑ निका॒यश्छन्दो॑ विव॒धश्छन्दो॒ गिर॒श्छन्दो॒ भ्रज॒श्छंदः॑ स॒ष्टुप्छन्दोऽ॑नु॒ष्टुप्छंदः॑ क॒कुच्छंद॑स्त्रिक॒कुच्छंदः॑ का॒व्यं छन्दो᳚ऽङ्कु॒पं छंदः॑ २८ प॒दप॑ङ्क्ति॒श्छन्दोऽ॒क्षर॑पङ्क्ति॒श्छन्दो॑ विष्टा॒रप॑ङ्क्ति॒श्छंदः॑, क्षु॒रो भृज्वा॒ञ्छंदः॑ प्र॒च्छच्छंदः॑ प॒क्षश्छंद॒ एव॒श्छन्दो॒ वरि॑व॒श्छन्दो॒ वय॒श्छन्दो॑ वय॒स्कृच्छन्दो॑ विशा॒लं छन्दो॒ विष्प॑र्धा॒श्छंद॑श्छ॒दिश्छन्दो॑ दूरोह॒णं छंद॑स्त॒न्द्रं छन्दो᳚ऽङ्का॒ङ्कं छंदः॑ अ॒स्यं॒कु॒पं छंद॒स्त्रय॑स्त्रिंशच्च
agne jātān praṇudā naḥ sapatnān pratyajātāñjātavedonudasva | asme dīdihi sumanā aheḍantava syāṃ śarman trivarūtha udbhit || sahasā jātān praṇudā naḥ sapatnān pratyajātāñjātavedonudasva | adhi no brūhi sumanasyamāno vaya2ṃ syāma praṇudā naḥ sapatnān || catuścatvāriṃśaḥ stomo varco draviṇaṃ ṣoḍaśaḥ stoma ojo draviṇaṃ pṛthivyāḥ purīṣamasya 27 pso nāma | evaśchando varivaśchaṃdaḥ śaṃbhūśchaṃdaḥ paribhūśchaṃda ācchacchando manaśchando vyacaśchaṃdaḥ sindhuśchaṃdaḥ samudraṃ chaṃdaḥ salilaṃ chaṃdaḥ saṃyacchando viyacchando bṛhacchando rathaṃtaraṃ chando nikāyaśchando vivadhaśchando giraśchando bhrajaśchaṃdaḥ saṣṭupchando'nuṣṭupchaṃdaḥ kakucchaṃdastrikakucchaṃdaḥ kāvyaṃ chandő'ṅkupaṃ chaṃdaḥ 28 padapaṅktiśchando'kṣarapaṅktiśchando viṣṭārapaṅktiśchaṃdaḥ, kṣuro bhṛjvāñchaṃdaḥ pracchacchaṃdaḥ pakṣaśchaṃda evaśchando varivaśchando vayaśchando vayaskṛcchando viśālaṃ chando viṣpardhāśchaṃdaśchadiśchando dūrohaṇaṃ chaṃdastandraṃ chandő'ṅkāṅkaṃ chaṃdaḥ asyaṃkupaṃ chaṃdastrayastriṃśacca
हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium
संदर्भ:Context: अग्निचयन में (पाँचवीं चिति की) असपत्ना और छन्दस्या इष्टकाएँ रखते हुए
हे अग्नि, हमारे जो शत्रु जन्म ले चुके हैं उन्हें दूर भगाओ; हे जातवेदस्, जो अभी जन्मे नहीं उन्हें भी हटाओ। प्रसन्न मन से, क्रोध छोड़कर हमारे लिए चमको; मैं तुम्हारे तिहरी रक्षा वाले, ऊपर फूट निकलने वाले आश्रय में रहूँ। अपने बल से हमारे जन्मे हुए शत्रुओं को भगाओ, हे जातवेदस्, अजन्मों को भी हटाओ; प्रसन्न होकर हमारे पक्ष में बोलो; हम (समृद्ध) रहें; हमारे शत्रुओं को दूर भगाओ। चवालीस वाला स्तोम तेज रूपी धन है, सोलह वाला स्तोम ओज रूपी धन है; (अब रखी जा रही इष्टका से:) तुम पृथ्वी का पुरीष (भराव) हो, तुम्हारा नाम 'अप्सस्' है। एवस्, वरिवस्, शंभू, परिभू, आच्छत्, मनस्, व्यचस्, सिन्धु, समुद्र, सलिल, संयत्, वियत्, बृहत्, रथन्तर, निकाय, विवध, गिरस्, भ्रजस्, संष्टुभ्, अनुष्टुभ्, ककुभ्, त्रिककुभ्, काव्य, अङ्कुप, पदपङ्क्ति, अक्षरपङ्क्ति, विष्टारपङ्क्ति, क्षुर भृज्वान्, प्रच्छत्, पक्ष, एवस्, वरिवस्, वयस्, वयस्कृत्, विशाल, विष्पर्धस्, छदिस्, दूरोहण, तन्द्र, अङ्काङ्क — इनमें से हर एक 'छन्द' है।
टिप्पणी:Note: मेरा अनुमान है कि आरम्भ के दो पद्य 'असपत्ना' (शत्रु हटाने वाली) इष्टकाओं के साथ बोले जाते हैं और 'छन्द' वाली सूची 'छन्दस्या' इष्टकाओं के साथ, पर यह अनुमान है, और ब्राह्मण भाग (TS 5.3) से इसकी पुष्टि कर लेनी चाहिए। 'उद्भित्' (ऊपर फूट निकलने वाला, विजयी) और 'त्रिवरूथ' (तिहरी रक्षा वाला) का अर्थ बहुत पक्का नहीं है। 'वयं स्याम' में क्रिया का पूरक छूटा हुआ है; यहाँ 'समृद्ध' अनुमान से जोड़ा गया है। 'अस्य २७ प्सो' को 'असि अप्सः' पढ़ा गया है: '२७' पाठ में अनुच्छेद-संख्या है, 'अप्सस्' शब्द का भाग नहीं। सूची के अधिकतर नाम (आच्छत्, अङ्कुप, क्षुर भृज्वान्, विष्पर्धस्, तन्द्र, अङ्काङ्क आदि) अस्पष्ट हैं और इनका अर्थ तय नहीं, इसलिए इन्हें नाम के रूप में ही रखा गया है। अन्तिम 'अस्य, अङ्कुपं छन्दः, त्रयस्त्रिंशच्च' पाठ-परम्परा का अनुक्रम-संकेत लगता है, मन्त्र का भाग नहीं: इसमें खण्डों के आरम्भिक शब्द और अन्तिम खण्ड की पद-संख्या (तैंतीस) दी गई है। इसलिए इसका अनुवाद नहीं किया गया।
आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium
संदर्भ:Context: Laying the asapatna and chhandasya bricks (of the fifth layer) in the agnichayana (fire-altar building)
Agni, drive away our rivals who have been born; Jatavedas, thrust away those not yet born. Shine for us, kindly and without anger; may I be in your shelter, triple-guarded and breaking upward. With your force drive away our born rivals; Jatavedas, thrust away the unborn. Speak up for us with a kindly mind; may we prosper; drive away our rivals. The forty-fourfold stoma is splendour and wealth; the sixteenfold stoma is strength and wealth. (To the brick being laid:) You are the filling of the earth, Apsas by name. Evas is a metre, Varivas is a metre, Shambhu, Paribhu, Acchat, Manas, Vyacas, Sindhu, Samudra, Salila, Samyat, Viyat, Brihat, Rathantara, Nikaya, Vivadha, Giras, Bhrajas, Samstubh, Anushtubh, Kakubh, Trikakubh, Kavya, Ankupa, Padapankti, Aksharapankti, Vishtarapankti, Kshura Bhrijvan, Pracchat, Paksha, Evas, Varivas, Vayas, Vayaskrit, Vishala, Vishpardhas, Chadis, Durohana, Tandra and Ankanka are each a metre.
टिप्पणी:Note: My guess is that the two opening verses go with the asapatna (rival-removing) bricks and the list of metres with the chandasya bricks, but this is an inference and should be checked against the Brahmana (TS 5.3). The meanings of udbhit ('breaking upward, victorious') and trivarutha ('triple-guarded') are not certain. 'vayam syama' leaves out its complement; 'prosper' is supplied as a guess. 'asya 27 pso' is read as 'asi apsah': the '27' is a section number in the text, not part of the word. Most names in the list (Acchat, Ankupa, Kshura Bhrijvan, Vishpardhas, Tandra, Ankanka and others) are obscure and their meanings are not settled, so they are kept as names. The closing 'asya, ankupam chandah, trayastrimshac ca' looks like a recitation index rather than part of the mantra: it gives the opening words of the sections and the word count (thirty-three) of the last one. It is therefore not translated.
स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction