4.2.11.1
इन्द्रा᳚ग्नी रोच॒ना दि॒वः परि॒ वाजे॑षु भूषथः ।तद्वां᳚ चेति॒ प्र वी॒र्य᳚म् ॥ श्नथ॑द्वृ॒त्रमु॒त स॑नोति॒ वाज॒मिन्द्रा॒ यो अ॒ग्नी सहु॑री सप॒र्यात् ।इ॒र॒ज्यन्ता॑ वस॒व्य॑स्य॒ भूरेः॒ सह॑स्तमा॒ सह॑सा वाज॒यन्ता᳚ ॥ प्र च॑र्ष॒णिभ्यः॑ पृतना॒ हवे॑षु॒ प्र पृ॑थि॒व्या रि॑रिचाथे दि॒वश्च॑ ।प्र सिन्धु॑भ्यः॒ प्र गि॒रिभ्यो॑ महि॒त्वा प्रेन्द्रा᳚ग्नी॒ विश्वा॒ भुव॒नात्य॒न्या ॥ मरु॑तो॒ यस्य॒ हि ४७ क्षये॑ पा॒था दि॒वो वि॑महसः ।स सु॑गो॒पात॑मो॒ जनः॑ ॥ य॒ज्ञैर्वा॑ यज्ञवाहसो॒ विप्र॑स्य वा मती॒नाम् ।मरु॑तः शृणु॒ता हव᳚म् ॥ श्रि॒यसे॒ कं भा॒नुभिः॒ सं मि॑मिक्षिरे॒ ते र॒श्मिभि॒स्त ऋक्व॑भिः सुखा॒दयः॑ ।ते वाशी॑मन्त इ॒ष्मिणो॒ अभी॑रवो वि॒द्रे प्रि॒यस्य॒ मारु॑तस्य॒ धाम्नः॑ ॥ अव॑ ते॒ हेड॒ उदु॑त्त॒मम् ।कया॑ नश्चि॒त्र आ भु॑वदू॒ती स॒दावृ॑धः॒ सखा᳚ ।कया॒ शचि॑ष्ठया वृ॒ता ॥ ४८ को अ॒द्य यु॑ङ्क्ते धु॒रिगा ऋ॒तस्य॒ शिमी॑वतो भा॒मिनो॑ दुर्हृणा॒यून् ।आ॒सन्नि॑षून्, हृ॒थ्स्वसो॑ मयो॒भून्, य ए॑षां भृ॒त्यामृ॒णध॒थ्स जी॑वात् ॥ अग्ने॒ नयादे॒वानां॒॒ शं नो॑ भवन्तु॒ वाजे॑वाजे ।अ॒प्स्व॑ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒ सौष॑धी॒रनु॑ रुध्यसे ।गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुनः॑ ॥ वृषा॑ सोम द्यु॒मां अ॑सि॒ वृषा॑ देव॒ वृष॑व्रतः ।वृषा॒ धर्मा॑णि दधिषे ॥ इ॒मं मे॑ वरुण॒ तत्त्वा॑ यामि॒ त्वं नो॑ अग्ने॒ स त्वं नो॑ अग्ने हि वृ॒ता म॒
indrā̋gnī rocanā divaḥ pari vājeṣu bhūṣathaḥ | tadvāṃ̋ ceti pra vīrya̋m || śnathadvṛtramuta sanoti vājamindrā yo agnī sahurī saparyāt | irajyantā vasavyasya bhūreḥ sahastamā sahasā vājayantā̋ || pra carṣaṇibhyaḥ pṛtanā haveṣu pra pṛthivyā riricāthe divaśca | pra sindhubhyaḥ pra giribhyo mahitvā prendrā̋gnī viśvā bhuvanātyanyā || maruto yasya hi 47 kṣaye pāthā divo vimahasaḥ | sa sugopātamo janaḥ || yajñairvā yajñavāhaso viprasya vā matīnām | marutaḥ śṛṇutā hava̋m || śriyase kaṃ bhānubhiḥ saṃ mimikṣire te raśmibhista ṛkvabhiḥ sukhādayaḥ | te vāśīmanta iṣmiṇo abhīravo vidre priyasya mārutasya dhāmnaḥ || ava te heḍa uduttamam | kayā naścitra ā bhuvadūtī sadāvṛdhaḥ sakhā̋ | kayā śaciṣṭhayā vṛtā || 48 ko adya yuṅkte dhurigā ṛtasya śimīvato bhāmino durhṛṇāyūn | āsanniṣūn, hṛthsvaso mayobhūn, ya eṣāṃ bhṛtyāmṛṇadhathsa jīvāt || agne nayādevānāṃ śaṃ no bhavantu vājevāje | apsvagne sadhiṣṭava sauṣadhīranu rudhyase | garbhe sañjāyase punaḥ || vṛṣā soma dyumāṃ asi vṛṣā deva vṛṣavrataḥ | vṛṣā dharmāṇi dadhiṣe || imaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne hi vṛtā ma
हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium
संदर्भ:Context: आहुतियों के लिए याज्या-पुरोनुवाक्या के रूप में पढ़ते हुए
हे इन्द्र-अग्नि, तुम द्युलोक के प्रकाशमय लोकों में और संग्रामों में शोभा पाते हो; जो तुम्हारी पूजा करता है वह वृत्र को मारता और बल पाता है, और तुम अपनी महिमा से पृथ्वी, द्युलोक, नदियों, पर्वतों और सब लोकों से बढ़कर हो। हे मरुतो, जिसके घर में तुम पीते हो वह सबसे सुरक्षित है, हमारी पुकार सुनो; इसके बाद इन्द्र, अग्नि ("तू जल और औषधियों में रहता है, फिर गर्भ से जन्म लेता है"), सोम ("तू वृषा है, धर्मों को धारण करता है") और वरुण के मन्त्र, कई केवल आरम्भिक शब्दों (प्रतीक) से दिए गए हैं।
टिप्पणी:Note: यह स्वतंत्र सूक्त नहीं, ऋग्वेद के मन्त्रों (जैसे ऋ. 3.12.9, 6.60, 1.109.6, 1.86.1-2, 1.87.6, 4.31.1, 1.84.16, 8.43.9, 9.64.1) का संग्रह है; 'अव ते हेडः', 'उदुत्तमम्', 'इमं मे वरुण', 'तत्त्वा यामि', 'त्वं नो अग्ने' आदि केवल प्रतीक हैं। 'पाथा' को सायण 'पीते हो' (सोम) लेते हैं, कुछ 'रक्षा करते हो'; 'दुर्हृणायून्' का अर्थ अस्पष्ट है। पाठ का अंत ('हि वृता म…') कटा हुआ है।
आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium
संदर्भ:Context: Recited as yajya and puronuvakya (offering and invitation verses) for the offerings
Indra and Agni, you shine through the bright realms of heaven and in battles; whoever worships you strikes down Vritra and wins strength, and in greatness you surpass earth, heaven, rivers, mountains and all worlds. Maruts, the man in whose house you drink is best protected — hear our call; then follow verses to Indra, to Agni ("you dwell in the waters and plants and are born again from the womb"), to Soma ("you are the bull, you uphold the ordinances"), and to Varuna, several cited only by their opening words.
टिप्पणी:Note: This is not a single hymn but a collection of Rigvedic verses (e.g. RV 3.12.9, 6.60, 1.109.6, 1.86.1-2, 1.87.6, 4.31.1, 1.84.16, 8.43.9, 9.64.1); 'ava te heḍaḥ', 'ud uttamam', 'imaṃ me varuṇa', 'tat tvā yāmi', 'tvaṃ no agne' and others are cited only by their opening words. Sayana takes 'pāthā' as 'you drink' (soma); some read 'you protect'. 'durhṛṇāyūn' is obscure. The end of the text ('hi vṛtā ma…') is truncated.
स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction