यजुर्वेदYajurveda

2.5.10.1

त्रीग् स्तृ॒चाननु॑ ब्रूयाद्राज॒न्य॑स्य॒ त्रयो॒ वा अ॒न्ये रा॑ज॒न्या᳚त्पुरु॑षा ब्राह्म॒णो वैश्यः॑ शू॒द्रस्ताने॒वास्मा॒ अनु॑कान्करोति॒ पञ्च॑द॒शानु॑ ब्रूयाद्राज॒न्य॑स्य पञ्चद॒शो वै रा॑ज॒न्यः॑ स्व ए॒वैन॒ग्ग्॒ स्तोमे॒ प्रति॑ ष्ठापयति त्रि॒ष्टुभा॒ परि॑ दध्यादिंद्रि॒यं वै त्रि॒ष्टुगिं॑द्रि॒यका॑मः॒ खलु॒ वै रा॑ज॒न्यो॑ यजते त्रि॒ष्टुभै॒वास्मा॑ इंद्रि॒यं परि॑ गृह्णाति॒ यदि॑ का॒मये॑त ५८ ब्रह्मवर्च॒सम॒स्त्विति॑ गायत्रि॒या परि॑ दध्याद्ब्रह्मवर्च॒सं वै गा॑य॒त्री ब्र॑ह्मवर्च॒समे॒व भ॑वति स॒प्तद॒शानु॑ ब्रूया॒द्वैश्य॑स्य सप्तद॒शो वै वैश्यः॒ स्व ए॒वैन॒ग्ग्॒ स्तोमे॒ प्रति॑ष्ठापयति॒ जग॑त्या॒ परि॑ दध्या॒ज्जाग॑ता॒ वै प॒शवः॑ प॒शुका॑मः॒ खलु॒ वै वैश्यो॑ यजते॒ जग॑त्यै॒वास्मै॑ प॒शून्परि॑ गृह्णा॒त्येक॑विंशति॒मनु॑ ब्रूयात् प्रति॒ष्ठा का॑मस्यैकविं॒॒शः स्तोमा॑नां प्रति॒ष्ठा प्रति॑ष्ठित्यै॒ ५९ चतु॑र्विंशति॒मनु॑ ब्रूयाद्ब्रह्मवर्च॒सका॑मस्य॒ चतु॑र्विंशत्यक्षरा गाय॒त्री गा॑य॒त्री ब्र॑ह्मवर्च॒सं गा॑यत्रि॒यैवास्मै᳚ ब्रह्मवर्च॒समव॑ रुन्धे त्रिं॒॒शत॒मनु॑ ब्रूया॒दन्न॑कामस्य त्रिं॒॒शद॑क्षरा वि॒राडन्नं॑ वि॒राड्वि॒राजै॒वास्मा॑ अ॒न्नाद्य॒मव॑ रुन्धे॒ द्वात्रिं॑शत॒मनु॑ ब्रूयात्प्रति॒ष्ठाका॑मस्य॒ द्वात्रिं॑शदक्षरानु॒ष्टुग॑नु॒ष्टुप् छन्द॑सां प्रति॒ष्ठा प्रति॑ष्ठित्यै॒ षट्त्रिं॑शत॒मनु॑ ब्रूयात्प॒शुका॑मस्य॒ षट्त्रिं॑शदक्षरा बृह॒ती बार्ह॑ताः प॒शवो॑ बृह॒त्यैवास्मै॑ प॒शू ६० नव॑ रुन्धे॒ चतु॑श्चत्वारिंशत॒मनु॑ ब्रूयादिंद्रि॒यका॑मस्य॒ चतु॑श्चत्वारिंशदक्षरा त्रि॒ष्टुगिं॑द्रि॒यं त्रि॒ष्टुप्त्रि॒ष्टुभै॒वास्मा॑ इंद्रि॒यमव॑ रुन्धेऽ॒ष्टाच॑त्वारिंशत॒मनु॑ ब्रूयात्प॒शुका॑मस्या॒ष्टाच॑त्वारिंशदक्षरा॒ जग॑ती॒ जाग॑ताः प॒शवो॒ जग॑त्यै॒वास्मै॑ प॒शूनव॑ रुन्धे॒ सर्वा॑णि॒ छन्दा॒ग्॒स्यनु॑ ब्रूयाद्बहुया॒जिनः॒ सर्वा॑णि॒ वा ए॒तस्य॒ छन्दा॒ग्॒स्यव॑रुद्धानि॒ यो ब॑हुया॒ज्यप॑रिमित॒मनु॑ ब्रूया॒दप॑रिमित॒स्याव॑रुद्ध्यै का॒मये॑त॒ प्रति॑ष्ठित्यै

trīg stṛcānanu brūyādrājanyasya trayo vā anye rājanyā̋tpuruṣā brāhmaṇo vaiśyaḥ śūdrastānevāsmā anukānkaroti pañcadaśānu brūyādrājanyasya pañcadaśo vai rājanyaḥ sva evainagg stome prati ṣṭhāpayati triṣṭubhā pari dadhyādiṃdriyaṃ vai triṣṭugiṃdriyakāmaḥ khalu vai rājanyo yajate triṣṭubhaivāsmā iṃdriyaṃ pari gṛhṇāti yadi kāmayeta 58 brahmavarcasamastviti gāyatriyā pari dadhyādbrahmavarcasaṃ vai gāyatrī brahmavarcasameva bhavati saptadaśānu brūyādvaiśyasya saptadaśo vai vaiśyaḥ sva evainagg stome pratiṣṭhāpayati jagatyā pari dadhyājjāgatā vai paśavaḥ paśukāmaḥ khalu vai vaiśyo yajate jagatyaivāsmai paśūnpari gṛhṇātyekaviṃśatimanu brūyāt pratiṣṭhā kāmasyaikaviṃśaḥ stomānāṃ pratiṣṭhā pratiṣṭhityai 59 caturviṃśatimanu brūyādbrahmavarcasakāmasya caturviṃśatyakṣarā gāyatrī gāyatrī brahmavarcasaṃ gāyatriyaivāsmai̋ brahmavarcasamava rundhe triṃśatamanu brūyādannakāmasya triṃśadakṣarā virāḍannaṃ virāḍvirājaivāsmā annādyamava rundhe dvātriṃśatamanu brūyātpratiṣṭhākāmasya dvātriṃśadakṣarānuṣṭuganuṣṭup chandasāṃ pratiṣṭhā pratiṣṭhityai ṣaṭtriṃśatamanu brūyātpaśukāmasya ṣaṭtriṃśadakṣarā bṛhatī bārhatāḥ paśavo bṛhatyaivāsmai paśū 60 nava rundhe catuścatvāriṃśatamanu brūyādiṃdriyakāmasya catuścatvāriṃśadakṣarā triṣṭugiṃdriyaṃ triṣṭuptriṣṭubhaivāsmā iṃdriyamava rundhe'ṣṭācatvāriṃśatamanu brūyātpaśukāmasyāṣṭācatvāriṃśadakṣarā jagatī jāgatāḥ paśavo jagatyaivāsmai paśūnava rundhe sarvāṇi chandāgsyanu brūyādbahuyājinaḥ sarvāṇi vā etasya chandāgsyavaruddhāni yo bahuyājyaparimitamanu brūyādaparimitasyāvaruddhyai kāmayeta pratiṣṭhityai

हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: ब्राह्मण भाग: यह अनुष्ठान की व्याख्या है (क्यों, क्या फल, किस शब्द का क्या अर्थ), बोला जाने वाला मन्त्र नहीं।

राजन्य के लिए तीन त्रिक पढ़े, क्योंकि राजन्य के अलावा तीन और पुरुष हैं: ब्राह्मण, वैश्य और शूद्र; इससे वह उन्हें उसका अनुयायी बनाता है। राजन्य के लिए पन्द्रह ऋचाएँ पढ़कर त्रिष्टुभ् से समाप्त करे, क्योंकि राजन्य पञ्चदश स्तोम का है और त्रिष्टुभ् इन्द्रिय-बल है; पर यदि वह ब्रह्मवर्चस चाहे तो गायत्री से समाप्त करे। वैश्य के लिए सत्रह पढ़कर जगती से समाप्त करे, क्योंकि पशु जगती के हैं। प्रतिष्ठा चाहने वाले के लिए इक्कीस या बत्तीस (अनुष्टुभ्) पढ़े, ब्रह्मवर्चस के लिए चौबीस (गायत्री), अन्न के लिए तीस (विराज्), पशु के लिए छत्तीस (बृहती) या अड़तालीस (जगती), और इन्द्रिय-बल के लिए चवालीस (त्रिष्टुभ्); हर संख्या उस छन्द के अक्षरों के बराबर है और उसी के सहारे वह फल पाता है। बहुत यज्ञ करने वाले के लिए सभी छन्द पढ़े, क्योंकि सब छन्द उसके अधिकार में हैं; और जो असीम पाना चाहता है उसके लिए असीमित संख्या पढ़े।

टिप्पणी:Note: 'अनु ब्रूयात्' यहाँ होता द्वारा पढ़ी जाने वाली सामिधेनी (अग्नि प्रज्वलित करने की) ऋचाओं को सूचित करता है; यह संदर्भ आसपास के अनुवाकों से लिया गया है, इस अंश में अग्नि का नाम नहीं आता। गद्य को संक्षेप में दिया गया है। 'तीन त्रिक' (नौ ऋचाएँ) और तुरन्त बाद 'पन्द्रह' का आपसी संबंध स्पष्ट नहीं है। बीच की संख्याएँ (58, 59, 60) पाठ के खण्ड-चिह्न हैं, और अन्त के 'कामयेत प्रतिष्ठित्यै' अनुक्रमणी के सूचक शब्द हैं, पाठ का अंश नहीं।

आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: Brāhmaṇa passage: this explains the rite (why, to what end, what a word means); it is not a formula spoken in it.

For a Rajanya he should recite three triplets, for there are three kinds of men other than the Rajanya, the Brahmin, the Vaishya and the Shudra; so he makes them his followers. For a Rajanya he should recite fifteen verses and close with a trishtubh, since the Rajanya belongs to the fifteenfold stoma and the trishtubh is strength; but if he wants brahmavarcas, he should close with a gayatri. For a Vaishya he should recite seventeen and close with a jagati, since cattle belong to the jagati. For one who wants a firm footing he recites twenty-one or thirty-two (the anushtubh); for brahmavarcas twenty-four (the gayatri); for food thirty (the viraj); for cattle thirty-six (the brihati) or forty-eight (the jagati); for strength forty-four (the trishtubh). Each number equals the syllable count of that metre, and through it he wins the matching reward. For one who sacrifices often he should recite all the metres, since all are already in his possession, and an unlimited number to win the unlimited.

टिप्पणी:Note: 'anu brūyāt' here refers to the hotar reciting the sāmidhenī (fire-kindling) verses; that context comes from the surrounding sections, since Agni is not named in this passage. The prose has been condensed. How the opening 'three triplets' (nine verses) relates to the 'fifteen' that follows is unclear. The numbers 58, 59 and 60 are section markers in the text, and the closing 'kāmayeta pratiṣṭhityai' are index catchwords, not part of the prose.

स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction