यजुर्वेदYajurveda

2.3.7.1

(मे२एल्लगीएहेळबेकु) २९ दे॒वा॒सु॒राः संय॑त्ता आस॒न्तान्दे॒वानसु॑रा अजय॒न्ते दे॒वाः प॑राजिग्या॒ना असु॑राणां॒ वैश्य॒मुपा॑य॒न्तेभ्य॑ इंद्रि॒यं वी॒र्य॑मपा᳚क्राम॒त् तदिंद्रोऽ॑चाय॒त् तदन्वपा᳚क्राम॒त् तद॑व॒रुधं॒ नाश॑क्नो॒त् तद॑स्मादभ्य॒र्धोऽ॑चर॒थ्स प्र॒जाप॑ति॒मुपा॑धाव॒त् तमे॒तया॒ सर्व॑पृष्ठया याजय॒त् तयै॒वास्मि॑न्निंद्रि॒यं वी॒र्य॑मदधा॒द्य इं॑द्रि॒यका॑मो (इल्लियवरे२एगीएमे२एल्लगीएहेळबेकु) ३० वी॒र्य॑कामः॒ स्यात्तमे॒तया॒ सर्व॑पृष्ठया याजयेदे॒ता ए॒व दे॒वताः॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ ता ए॒वास्मि॑न्निंद्रि॒यं वी॒र्यं॑ दधति॒ यदिंद्रा॑य॒ राथं॑तराय नि॒र्वप॑ति॒ यदे॒वाग्नेस्तेज॒स्तदे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदिंद्रा॑य॒ बार्ह॑ताय यदे॒वेंद्र॑स्य॒ तेज॒स्तदे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदिंद्रा॑य वैरू॒पाय॒ यदे॒व स॑वि॒तुस्तेज॒स्त ३१ दे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदिंद्रा॑य वैरा॒जाय॒ यदे॒व धा॒तुस्तेज॒स्तदे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदिंद्रा॑य शाक्व॒राय॒ यदे॒व म॒रुतां॒ तेज॒स्तदे॒वाव॑ रुन्धे॒ यदिंद्रा॑य रैव॒ताय॒ यदे॒व बृह॒स्पते॒स्तेज॒स्तदे॒वाव॑ रुन्ध ए॒ताव॑न्ति॒ वै तेजां॑सि॒ तान्ये॒वाव॑ रुन्ध उत्ता॒नेषु॑ क॒पाले॒ष्वधि॑ श्रय॒त्यया॑तयामत्वाय॒ द्वाद॑शकपालः पुरो॒डाशो॑ ३२ भवति वैश्वदेव॒त्वाय॑ सम॒न्तं प॒र्यव॑द्यति सम॒न्तमे॒वेंद्रि॒यं वी॒र्यं॑ यज॑माने दधाति व्य॒त्यास॒मन्वा॒हानि॑र्दहा॒याश्व॑ ऋष॒भो वृ॒ष्णिर्ब॒स्तः सा दक्षि॑णा वृष॒स्त्वायै॒तयै॒व य॑जेताभिश॒स्यमा॑न ए॒ताश्चेद्वा अ॑स्य दे॒वता॒ अन्न॑म॒दन्त्य॒दन्त्यु॑वे॒वास्य॑ मनु॒ष्या᳚ः इं॒द्रि॒यका॑मः

(me2ellagīeheḻabeku) 29 devāsurāḥ saṃyattā āsantāndevānasurā ajayante devāḥ parājigyānā asurāṇāṃ vaiśyamupāyantebhya iṃdriyaṃ vīryamapā̋krāmat tadiṃdro'cāyat tadanvapā̋krāmat tadavarudhaṃ nāśaknot tadasmādabhyardho'carathsa prajāpatimupādhāvat tametayā sarvapṛṣṭhayā yājayat tayaivāsminniṃdriyaṃ vīryamadadhādya iṃdriyakāmo (illiyavare2egīeme2ellagīeheḻabeku) 30 vīryakāmaḥ syāttametayā sarvapṛṣṭhayā yājayedetā eva devatāḥ svena bhāgadheyenopa dhāvati tā evāsminniṃdriyaṃ vīryaṃ dadhati yadiṃdrāya rāthaṃtarāya nirvapati yadevāgnestejastadevāva rundhe yadiṃdrāya bārhatāya yadeveṃdrasya tejastadevāva rundhe yadiṃdrāya vairūpāya yadeva savitustejasta 31 devāva rundhe yadiṃdrāya vairājāya yadeva dhātustejastadevāva rundhe yadiṃdrāya śākvarāya yadeva marutāṃ tejastadevāva rundhe yadiṃdrāya raivatāya yadeva bṛhaspatestejastadevāva rundha etāvanti vai tejāṃsi tānyevāva rundha uttāneṣu kapāleṣvadhi śrayatyayātayāmatvāya dvādaśakapālaḥ puroḍāśo 32 bhavati vaiśvadevatvāya samantaṃ paryavadyati samantameveṃdriyaṃ vīryaṃ yajamāne dadhāti vyatyāsamanvāhānirdahāyāśva ṛṣabho vṛṣṇirbastaḥ sā dakṣiṇā vṛṣastvāyaitayaiva yajetābhiśasyamāna etāścedvā asya devatā annamadantyadantyuvevāsya manuṣyā̋ḥ iṃdriyakāmaḥ

हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: ब्राह्मण भाग: यह अनुष्ठान की व्याख्या है (क्यों, क्या फल, किस शब्द का क्या अर्थ), बोला जाने वाला मन्त्र नहीं।

देवों और असुरों में संघर्ष हुआ; हारे हुए देव असुरों के अधीन (वैश्य) हो गए और उनसे इन्द्रिय-शक्ति और वीर्य निकल गया; इन्द्र उसके पीछे गया पर उसे पकड़ न सका, तब वह प्रजापति के पास दौड़ा और प्रजापति ने उससे यह सर्वपृष्ठा इष्टि करवाकर उसमें शक्ति और वीर्य स्थापित किया; इसलिए शक्ति और वीर्य चाहने वाले से यही इष्टि करवाई जाए। राथन्तर, बार्हत, वैरूप, वैराज, शाक्वर और रैवत इन्द्र को आहुति देकर वह क्रमशः अग्नि, इन्द्र, सवितृ, धातृ, मरुतों और बृहस्पति का तेज पाता है—इतने ही तेज हैं; पुरोडाश को उलटे रखे कपालों पर रखा जाता है ताकि वह बासी न हो, बारह कपालों का होता है ताकि सब देवों का हो, उसे चारों ओर से काटा जाता है ताकि यजमान में चारों ओर शक्ति स्थापित हो, मन्त्र उलटे क्रम में पढ़े जाते हैं ताकि वह जल न जाए; घोड़ा, बैल, मेढ़ा और बकरा दक्षिणा हैं, पौरुष के लिए; जिस पर आरोप लगा हो वह भी इसी से यज्ञ करे—यदि ये देवता उसका अन्न खाते हैं तो मनुष्य भी खाते हैं।

टिप्पणी:Note: यह एक लम्बा ब्राह्मण-खण्ड है, इसलिए अर्थ संक्षेप में दिया गया है। 'वैश्यम् उपायन्' का अर्थ 'असुरों की प्रजा या अधीन बनना' लिया गया है। 'अभ्यर्धः अचरत्' का अर्थ 'उससे दूर-दूर रहा' है। 'व्यत्यासम् अन्वाह' (उलटे या बदले हुए क्रम में अनुवाक्या पढ़ना) की सटीक विधि पर टीकाकारों में मतभेद है। 'वृष्णि' को मेढ़ा माना गया है। पाठ में बीच-बीच में आए कोष्ठक वाले कन्नड़ लिप्यन्तरण और अंक (29–32) सम्पादकीय चिह्न हैं, मूल पाठ नहीं; अन्त का 'इंद्रियकामः' अनुक्रमणी का प्रतीक है।

आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: Brāhmaṇa passage: this explains the rite (why, to what end, what a word means); it is not a formula spoken in it.

The gods and the asuras were in conflict, and the asuras defeated the gods; the beaten gods became subjects (vaiśya) of the asuras, and power and strength left them; Indra saw it and went after it but could not hold it, so he ran to Prajāpati, who had him perform this Sarvapṛṣṭhā offering and by it put power and strength back into him; so whoever wants power and strength should be made to perform it. By offering to Indra as Rāthantara, Bārhata, Vairūpa, Vairāja, Śākvara and Raivata he secures the brilliance of Agni, Indra, Savitṛ, Dhātṛ, the Maruts and Bṛhaspati respectively—these are all the brilliances there are; the cake is set on upturned potsherds so it stays fresh, has twelve potsherds so it belongs to all the gods, is cut from all sides so power is placed in the sacrificer on all sides, and the verses are recited in reversed order so he is not burnt; a horse, a bull, a ram and a he-goat are the fee, for virility; a man under accusation should also sacrifice with this, for if these gods eat his food, people will eat it too.

टिप्पणी:Note: This is a long Brāhmaṇa passage, so the meaning is given in condensed form. 'vaiśyam upāyan' is taken as 'became subjects or vassals of the asuras'. 'abhyardhaḥ acarat' means 'kept away from him'. Commentators disagree on the exact procedure meant by 'vyatyāsam anvāha' (reciting the invitatory verses in reversed or alternated order). 'vṛṣṇi' is taken as a ram. The bracketed Kannada transliterations and numbers (29–32) scattered through the text are editorial markers, not part of the text; the final 'iṃdriyakāmaḥ' is an index catchword.

स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction