अथर्ववेदAtharvaveda

15.2.1

स उद् अतिष्ठत् स प्राचीं दिशम् अनु व्य् अ᳙चलत् ।[१] तं बृहच् च रथन्तरं चादित्याश् च विश्वे च देवा अनुव्य᳙चलन् ।[२] बृहते च वै स रथन्तराय चादित्येभ्यश् च विश्वेभ्यश् च देवेभ्य आ वृश्चते य एवं विद्वांसं व्रात्यम् उपवदति ।[३] बृहतश् च वै स रथन्तरस्य चादित्यानां च विश्वेषां च देवानां प्रियं धाम भवति य एवं वेद ।[४] तस्य प्राच्यां दिशि श्रद्धा पुंश्चली मित्रो मागधो विज्ञानं वासो ऽहर् उष्णीषं रात्री केशा हरितौ प्रवर्तौ कल्मलिर् मणिः ।[५] भूतं च भविष्यच् च परिष्कन्दौ मनो विपथं मातरिश्वा च पवमानश् च विपथवाहौ वातः सारथी रेष्मा प्रतोदः कीर्तिश् च यशश् च पुरःसरौ ।[६-७] ऐनं कीर्तिर् गछत्य् आ यशो गछति य एवं वेद ॥१॥ [८]

sá úd atiṣṭhat sá prā́cīṃ díśam ánu vy àcalat | [1] táṃ br̥hác ca rathantaráṃ cādityā́ś ca víśve ca devā́ anuvyàcalan | [2] br̥haté ca vái sá rathantarā́ya cādityébhyaś ca víśvebhyaś ca devébhya ā́ vr̥ścate yá eváṃ vidvā́ṃsaṃ vrā́tyam upavádati | [3] br̥hatáś ca vái sá rathantarásya cādityā́nāṃ ca víśveṣāṃ ca devā́nāṃ priyáṃ dhā́ma bhavati yá eváṃ véda | [4] tásya prā́cyāṃ diśí śraddhā́ puṃścalī́ mitró māgadhó vijñā́naṃ vā́só 'har uṣṇī́ṣaṃ rā́trī kéśā háritau pravartáu kalmalír maṇíḥ | [5] bhūtáṃ ca bhaviṣyác ca pariṣkandáu máno vipatháṃ mātaríśvā ca pávamānaś ca vipathavāháu vā́taḥ sā́rathī reṣmā́ pratodáḥ kīrtíś ca yáśaś ca puraḥsaráu | [6-7] áinaṃ kīrtír gachaty ā́ yáśo gachati yá eváṃ véda ||1|| [8]

स्वर रोमन पाठ में हैं; देवनागरी पाठ बिना स्वर के है।The svaras are in the Roman text; the Devanagari is unaccented.

हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: ब्राह्मण भाग: यह अनुष्ठान की व्याख्या है (क्यों, क्या फल, किस शब्द का क्या अर्थ), बोला जाने वाला मन्त्र नहीं।

वह उठा और पूर्व दिशा की ओर चल पड़ा; बृहत् और रथन्तर साम, आदित्य और विश्वेदेव उसके पीछे चले। जो इस प्रकार जानने वाले व्रात्य की निन्दा करता है, वह इन सबका अपराधी होता है; जो यह जानता है, वह इनका प्रिय धाम बनता है। पूर्व दिशा में श्रद्धा उसकी गणिका है, मित्र उसका मागध (स्तुतिगायक), विज्ञान उसका वस्त्र, दिन पगड़ी, रात्रि केश, दो पीले (हरित) उसके कुण्डल, चमक उसकी मणि; भूत और भविष्य उसके साथ दौड़ने वाले अनुचर, मन उसका रथ, मातरिश्वा और पवमान उसके वाहन, वात सारथि, आँधी चाबुक, कीर्ति और यश उसके अग्रगामी। जो यह जानता है, उसके पास कीर्ति और यश आते हैं।

टिप्पणी:Note: पूरा ढाँचा स्पष्ट है, पर कुछ शब्द अस्पष्ट हैं: 'आ वृश्चते' (स्वयं को काट लेता है / अपराधी होता है), 'प्रवर्तौ' (गोल कुण्डल या आभूषण), 'कल्मलि' (चमक, दीप्ति), 'परिष्कन्दौ' (रथ के साथ दौड़ने वाले अनुचर), 'विपथ' (ऊबड़-खाबड़ रास्ते का रथ), 'रेष्मा' (आँधी/बवंडर)। यहाँ ह्विटनी आदि का सामान्य अर्थ लिया गया है। 'पुंश्चली' का शाब्दिक अर्थ व्यभिचारिणी स्त्री है; बृहत्, रथन्तर साम-गानों के नाम हैं।

आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: Brāhmaṇa passage: this explains the rite (why, to what end, what a word means); it is not a formula spoken in it.

He rose and moved out toward the eastern quarter; the Brihat and Rathantara chants, the Adityas and all the gods followed him. Whoever reviles a Vratya who knows this offends against them all, and whoever knows this becomes their beloved home. In the east faith is his courtesan, Mitra his bard, understanding his garment, day his turban, night his hair, the two yellow ones his round ornaments, sparkle his jewel; past and future are his outrunners, mind his cart, Matarishvan and Pavamana its draught animals, wind the driver, the whirlwind the goad, fame and glory his heralds. Fame and glory come to whoever knows this.

टिप्पणी:Note: The structure is clear but several words are obscure: 'ā vṛścate' (cuts himself off / offends against), 'pravartau' (round ornaments, perhaps earrings), 'kalmali' (sparkle, radiance), 'pariṣkandau' (attendants running beside the chariot), 'vipatha' (a cart for rough roads), 'reṣmā' (whirlwind). The usual readings, following Whitney and others, are given. 'Puṃścalī' literally means a promiscuous woman; Brihat and Rathantara are names of saman chants.

स्रोत:Source: शौनक शाखाShaunaka recension — GRETIL (avs_acu). GRETIL — CC BY-NC-SA 4.0. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction