2.3.10.1
यन्नव॒मैत् तन्नव॑नीतमभव॒द्यदस॑र्प॒त् तथ्स॒र्पिर॑भव॒द्यदध्रि॑यत॒ तद्घृ॒तम॑भवद॒श्विनो᳚ः प्रा॒णोऽ॑सि॒ तस्य॑ ते दत्तां॒ ययो᳚ः प्रा॒णोऽसि॒ स्वाहेंद्र॑स्य प्रा॒णोऽ॑सि॒ तस्य॑ ते ददातु॒ यस्य॑ प्रा॒णोऽसि॒ स्वाहा॑ मि॒त्रावरु॑णयोः प्रा॒णोऽ॑सि॒ तस्य॑ ते दत्तां॒ ययो᳚ः प्रा॒णोऽसि॒ स्वाहा॒ विश्वे॑षां दे॒वानां᳚ प्रा॒णोऽ॑सि॒ ३९ तस्य॑ ते ददतु॒ येषां᳚ प्रा॒णोऽसि॒ स्वाहा॑ घृ॒तस्य॒ धारा॑म॒मृत॑स्य॒ पन्था॒मिंद्रे॑ण द॒त्तां प्रय॑तां म॒रुद्भिः॑ ।तत्त्वा॒ विष्णुः॒ पर्य॑पश्य॒त्तत्त्वेडा॒ गव्यैर॑यत् ॥ पा॒व॒मा॒नेन॑ त्वा॒ स्तोमे॑न गाय॒त्रस्य॑ वर्त॒न्योपां॒॒शोर्वी॒र्ये॑ण दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोथ्सृ॑जतु जी॒वात॑वे जीवन॒स्यायै॑ बृहद्रथन्त॒रयो᳚स्त्वा॒ स्तोमे॑न त्रि॒ष्टुभो॑ वर्त॒न्या शु॒क्रस्य॑ वी॒र्ये॑ण दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोथ् ४० सृ॑जतु जी॒वात॑वे जीवन॒स्याया॑ अ॒ग्नेस्त्वा॒ मात्र॑या॒ जग॑त्यै वर्त॒न्याग्र॑य॒णस्य॑ वी॒र्ये॑ण दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोथ्सृ॑जतु जी॒वात॑वे जीवन॒स्याया॑ इ॒मम॑ग्न॒ आयु॑षे॒ वर्च॑से कृधि प्रि॒यं रेतो॑ वरुण सोम राजन् ।मा॒तेवा᳚स्मा अदिते॒ शर्म॑ यच्छ॒ विश्वे॑ देवा॒ जर॑दष्टि॒र्यथास॑त् ॥ अ॒ग्निरायु॑ष्मा॒न्थ्स वन॒स्पति॑भि॒रायु॑ष्मा॒न् तेन॒ त्वायु॒षायु॑ष्मन्तं करोमि॒ सोम॒ आयु॑ष्मा॒न्थ्स ओष॑धीभिर्य॒ज्ञ आयु॑ष्मा॒न्थ्स दक्षि॑णाभि॒र्ब्रह्मायु॑ष्म॒त् तद् ब्रा᳚ह्म॒णैरायु॑ष्मद्दे॒वा आयु॑ष्मन्त॒स्तेऽ॑मृते॑न पि॒तर॒ आयु॑ष्मन्त॒स्ते स्व॒धयायु॑ष्मन्त॒स्तेन॒ त्वायु॒षायु॑ष्मन्तं करोमि विश्वे॑षां
yannavamait tannavanītamabhavadyadasarpat tathsarpirabhavadyadadhriyata tadghṛtamabhavadaśvinőḥ prāṇo'si tasya te dattāṃ yayőḥ prāṇo'si svāheṃdrasya prāṇo'si tasya te dadātu yasya prāṇo'si svāhā mitrāvaruṇayoḥ prāṇo'si tasya te dattāṃ yayőḥ prāṇo'si svāhā viśveṣāṃ devānāṃ̋ prāṇo'si 39 tasya te dadatu yeṣāṃ̋ prāṇo'si svāhā ghṛtasya dhārāmamṛtasya panthāmiṃdreṇa dattāṃ prayatāṃ marudbhiḥ | tattvā viṣṇuḥ paryapaśyattattveḍā gavyairayat || pāvamānena tvā stomena gāyatrasya vartanyopāṃśorvīryeṇa devastvā savitothsṛjatu jīvātave jīvanasyāyai bṛhadrathantarayőstvā stomena triṣṭubho vartanyā śukrasya vīryeṇa devastvā savitoth 40 sṛjatu jīvātave jīvanasyāyā agnestvā mātrayā jagatyai vartanyāgrayaṇasya vīryeṇa devastvā savitothsṛjatu jīvātave jīvanasyāyā imamagna āyuṣe varcase kṛdhi priyaṃ reto varuṇa soma rājan | mātevā̋smā adite śarma yaccha viśve devā jaradaṣṭiryathāsat || agnirāyuṣmānthsa vanaspatibhirāyuṣmān tena tvāyuṣāyuṣmantaṃ karomi soma āyuṣmānthsa oṣadhībhiryajña āyuṣmānthsa dakṣiṇābhirbrahmāyuṣmat tad brā̋hmaṇairāyuṣmaddevā āyuṣmantaste'mṛtena pitara āyuṣmantaste svadhayāyuṣmantastena tvāyuṣāyuṣmantaṃ karomi viśveṣāṃ
हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium
संदर्भ:Context: आयु की कामना वाले यजमान के लिए घृत की आहुतियाँ देते और उसे आयुष्मान् करते हुए
जो नया आया वह नवनीत बना, जो सरका वह सर्पिस् बना, जो जमकर ठहरा वह घृत बना। (हे घृत,) तुम अश्विनों, इन्द्र, मित्र-वरुण और विश्वेदेवों के प्राण हो; जिनके प्राण हो वे तुम्हें दें, स्वाहा। घृत की धारा, अमृत का मार्ग, जिसे इन्द्र ने दिया और मरुतों ने अर्पित किया, जिसे विष्णु ने देखा और इडा गायों से लाई। (अब यजमान से:) पवमान स्तोम, गायत्री के मार्ग और उपांशु के बल से (फिर बृहत्-रथन्तर स्तोम, त्रिष्टुभ् और शुक्र के बल से; अग्नि की मात्रा, जगती और आग्रयण के बल से) देव सवितृ तुम्हें जीवन के लिए, जीते रहने के लिए मुक्त करे। हे अग्नि, हे वरुण, हे राजा सोम, इसे (इस यजमान को) आयु और तेज के लिए प्रिय वीर्य बनाओ; हे अदिति, माता की तरह इसे शरण दो; हे विश्वेदेवो, यह बुढ़ापे तक पहुँचे। अग्नि वनस्पतियों से, सोम औषधियों से, यज्ञ दक्षिणाओं से, ब्रह्म ब्राह्मणों से, देव अमृत से, पितर स्वधा से आयुष्मान् हैं; उसी आयु से मैं तुम्हें आयुष्मान् करता हूँ।
टिप्पणी:Note: आरम्भ का 'यन्नवमैत्...' घी के तीन नामों (नवनीत, सर्पिस्, घृत) की शब्द-व्युत्पत्ति है और ब्राह्मण-शैली का है, पर यहाँ मन्त्र-पाठ में आता है। 'प्राणोऽसि' में सम्बोधित वस्तु घृत ही मानी जाती है। 'उत्सृजतु' (मुक्त करे) का ठीक अभिप्राय—रोग या मृत्यु से छुड़ाना—सन्दर्भ से अनुमानित है। 'जरदष्टि' का प्रचलित अर्थ 'बुढ़ापे तक पहुँचने वाला' है। कोष्ठक में संक्षिप्त अंश मूल में पूरे दोहराए गए हैं।
आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium
संदर्भ:Context: Making ghee offerings for a yajamana (sponsor of the rite) who wants long life, and granting him long life
What came new became fresh butter (navanīta); what crept became melted butter (sarpis); what held firm became ghee. (O ghee,) you are the breath of the Ashvins, of Indra, of Mitra and Varuna, of the All-gods; may those whose breath you are give it to you — svāhā. The stream of ghee, the path of immortality, given by Indra and offered by the Maruts, which Vishnu looked upon and Ida brought from the cows. (Now to the sacrificer:) By the pavamāna stoma, the course of the gāyatrī and the strength of the upāṃśu cup (then by the bṛhat-rathantara stoma, the triṣṭubh and the śukra cup; by Agni's measure, the jagatī and the āgrayaṇa cup), may the god Savitar release you to live, to keep living. Agni, Varuna, king Soma, make this man dear seed for long life and vigour; Aditi, give him shelter like a mother; All-gods, let him reach old age. Agni is long-lived through the trees, Soma through the plants, the yajna through the fees, the brahman through the brahmins, the gods through immortality, the Fathers through svadhā; with that life I make you long-lived.
टिप्पणी:Note: The opening 'yan navam ait...' is an etymology of three names for butter (navanīta, sarpis, ghṛta), brahmana-like in style but recited here as part of the mantra sequence. The thing addressed as 'you are the breath' is taken to be the ghee. The exact sense of 'utsṛjatu' (release) — presumably from sickness or death — is inferred from context. 'Jaradaṣṭi' is usually read as 'reaching old age'. The bracketed parts are repeated in full in the original.
स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction