यजुर्वेदYajurveda

2.2.2.1

अ॒ग्नये॑ पथि॒कृते॑ पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पे॒द्यो द॑र्शपूर्णमासया॒जी सन्न॑मावा॒स्यां᳚ वा पौर्णमा॒सीं वा॑तिपा॒दये᳚त्प॒थो वा ए॒षोऽध्यप॑थेनैति॒ यो द॑र्शपूर्णमासया॒जी सन्न॑मावा॒स्यां᳚ वा पौर्णमा॒सीं वा॑तिपा॒दय॑त्य॒ग्निमे॒व प॑थि॒कृत॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैन॒मपथा॒त्पन्था॒मपि॑ नयत्यन॒ड्वान्दक्षि॑णा व॒ही ह्ये॑ष समृ॑द्ध्या अ॒ग्नये᳚ व्र॒तप॑तये ७ पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पे॒द्य आहि॑ताग्निः॒ सन्न॑व्र॒त्यमि॑व॒ चरे॑द॒ग्निमे॒व व्र॒तप॑ति॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैनं॑ व्र॒तमा लं॑भयति॒ व्रत्यो॑ भवत्य॒ग्नये॑ रक्षो॒घ्ने पु॑रो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पे॒द्यं रक्षां॑सि॒ सचे॑रन्न॒ग्निमे॒व र॑क्षो॒हण॒ग्ग्॒ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒द्रक्षा॒ग्॒स्यप॑ हन्ति॒ निशि॑तायां॒ निर्व॑पे॒न् ८ निशि॑तायां॒॒ हि रक्षां॑सि प्रे॒रते॑ सं॒प्रेर्णा᳚न्ये॒वैना॑नि हन्ति॒ परि॑श्रिते याजये॒द्रक्ष॑सा॒मन॑न्ववचाराय रक्षो॒घ्नी या᳚ज्यानुवा॒क्ये॑ भवतो॒ रक्ष॑सा॒ग्॒ स्तृत्या॑ अ॒ग्नये॑ रु॒द्रव॑ते पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पेदभि॒चर॑न्ने॒षा वा अ॑स्य घो॒रात॒नूर्यद्रु॒द्रस्तस्मा॑ ए॒वैन॒मा वृ॑श्चति ता॒जगार्ति॒मार्च्छ॑त्य॒ग्नये॑ सुरभि॒मते॑ पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पे॒द्यस्य॒ गावो॑ वा॒ पुरु॑षा ९ वा प्र॒मीये॑र॒न्॒ यो वा॑ बिभी॒यादे॒षा वा अ॑स्य भेष॒ज्या॑ त॒नूर्यथ्सु॑रभि॒मती॒ तयै॒वास्मै॑ भेष॒जं क॑रोति सुरभि॒मते॑ भवति पूतीग॒न्धस्याप॑हत्या अ॒ग्नये॒ क्षाम॑वते पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पेथ्संग्रा॒मे संय॑त्ते भाग॒धेये॑नै॒वैनं॑ शमयि॒त्वा परा॑न॒भि निर्दि॑शति॒ यमव॑रेषां॒ विध्य॑न्ति॒ जीव॑ति॒ स यं परे॑षां॒ प्र स मी॑यते॒ जय॑ति॒ तं सं॑ग्रा॒म १० म॒भि वा ए॒ष ए॒तानु॑च्यति॒ येषां᳚ पूर्वाप॒रा अ॒न्वञ्चः॑ प्र॒मीय॑न्ते पुरुषाहु॒तिर्ह्य॑स्य प्रि॒यत॑मा॒ग्नये॒ क्षाम॑वते पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पेद्भाग॒धेये॑नै॒वैनं॑ शमयति॒ नैषां᳚ पु॒रायु॒षोप॑रः॒ प्र मी॑यतेऽ॒भि वा ए॒ष ए॒तस्य॑ गृ॒हानु॑च्यति॒ यस्य॑ गृ॒हान्दह॑त्य॒ग्नये॒ क्षाम॑वते पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर्व॑पेद्भाग॒धेये॑नै॒वैनं॑ शमयति॒ नास्याप॑रं गृ॒हान्द॑हति व्र॒तप॑तये॒ निशि॑तायां॒

agnaye pathikṛte puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyo darśapūrṇamāsayājī sannamāvāsyāṃ̋ vā paurṇamāsīṃ vātipādaye̋tpatho vā eṣo'dhyapathenaiti yo darśapūrṇamāsayājī sannamāvāsyāṃ̋ vā paurṇamāsīṃ vātipādayatyagnimeva pathikṛtagg svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainamapathātpanthāmapi nayatyanaḍvāndakṣiṇā vahī hyeṣa samṛddhyā agnaye̋ vratapataye 7 puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedya āhitāgniḥ sannavratyamiva caredagnimeva vratapatigg svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ vratamā laṃbhayati vratyo bhavatyagnaye rakṣoghne puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyaṃ rakṣāṃsi sacerannagnimeva rakṣohaṇagg svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmādrakṣāgsyapa hanti niśitāyāṃ nirvapen 8 niśitāyāṃ hi rakṣāṃsi prerate saṃprerṇā̋nyevaināni hanti pariśrite yājayedrakṣasāmananvavacārāya rakṣoghnī yā̋jyānuvākye bhavato rakṣasāg stṛtyā agnaye rudravate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedabhicaranneṣā vā asya ghorātanūryadrudrastasmā evainamā vṛścati tājagārtimārcchatyagnaye surabhimate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedyasya gāvo vā puruṣā 9 vā pramīyeran yo vā bibhīyādeṣā vā asya bheṣajyā tanūryathsurabhimatī tayaivāsmai bheṣajaṃ karoti surabhimate bhavati pūtīgandhasyāpahatyā agnaye kṣāmavate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapethsaṃgrāme saṃyatte bhāgadheyenaivainaṃ śamayitvā parānabhi nirdiśati yamavareṣāṃ vidhyanti jīvati sa yaṃ pareṣāṃ pra sa mīyate jayati taṃ saṃgrāma 10 mabhi vā eṣa etānucyati yeṣāṃ̋ pūrvāparā anvañcaḥ pramīyante puruṣāhutirhyasya priyatamāgnaye kṣāmavate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedbhāgadheyenaivainaṃ śamayati naiṣāṃ̋ purāyuṣoparaḥ pra mīyate'bhi vā eṣa etasya gṛhānucyati yasya gṛhāndahatyagnaye kṣāmavate puroḍāśamaṣṭākapālaṃ nirvapedbhāgadheyenaivainaṃ śamayati nāsyāparaṃ gṛhāndahati vratapataye niśitāyāṃ

हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: ब्राह्मण भाग: यह अनुष्ठान की व्याख्या है (क्यों, क्या फल, किस शब्द का क्या अर्थ), बोला जाने वाला मन्त्र नहीं।

दर्श-पूर्णमास करने वाला यदि अमावस्या या पूर्णिमा का याग छोड़ दे, वह रास्ते से भटक जाता है; उसे पथिकृत् अग्नि को आठ कपालों का पुरोडाश देना चाहिए, अग्नि उसे फिर रास्ते पर ले आता है, और दक्षिणा बैल है। इसी प्रकार व्रत से हटे आहिताग्नि के लिए व्रतपति अग्नि, राक्षसों से ग्रस्त के लिए रक्षोघ्न अग्नि (गहरी रात में, घिरे स्थान में), अभिचार करने वाले के लिए रुद्रवत् अग्नि, जिसकी गायें या लोग मरें उसके लिए सुरभिमत् अग्नि, और युद्ध, लगातार होती मौतों तथा घर जलने पर क्षामवत् अग्नि को यही पुरोडाश देना चाहिए; हर बार अग्नि अपना भाग पाकर वही करता है जो चाहा गया है।

टिप्पणी:Note: यह लम्बा ब्राह्मण-खण्ड है, इसलिए अर्थ संक्षेप में दिया गया है। 'निशिता' को सायण आधी रात मानते हैं, जब राक्षस घूमते हैं। 'क्षामवत्' का सम्भावित अर्थ 'झुलसाने वाला' (क्षाम = जला हुआ) है। 'अभि उच्यति' का अर्थ प्रायः 'अग्नि को उनकी आदत/चाह लग जाती है' लिया जाता है (कीथ: 'is fond of'), इसलिए पाठ कहता है कि मनुष्यों की आहुति उसे सबसे प्रिय है। 'ताजक्' का अर्थ 'शीघ्र' है: रुद्र को सौंपा गया शत्रु जल्दी ही विपत्ति में पड़ता है। पाठ के अनुसार सुरभिमत् रूप दुर्गन्ध हटाने के लिए है, और युद्ध में 'हमारे जिसे बेधा जाए वह जीता है, उनके जिसे बेधा जाए वह मरता है'।

आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: Brāhmaṇa passage: this explains the rite (why, to what end, what a word means); it is not a formula spoken in it.

Someone who performs the new- and full-moon offerings but lets a new-moon or full-moon offering pass has wandered off the path. He should offer a cake on eight potsherds to Agni Pathikrit, the path-maker, who leads him back onto the path, and the fee is a draught ox. The same cake is offered to Agni Vratapati by a fire-holder who has neglected his vows, to Agni Rakshoghna by someone beset by rakshases (late at night, in an enclosed place), to Agni Rudravat by someone practising sorcery, to Agni Surabhimat by someone whose cattle or people are dying, and to Agni Kshamavat when battle is joined, when deaths come one after another, or when a house has burned. Each time Agni receives his share and does what is sought.

टिप्पणी:Note: This is a long Brahmana passage, so the gloss condenses it. Sayana takes niśitā as deep night, when rakshases roam. Kṣāmavat probably means 'scorching' (kṣāma = charred). Abhi ucyati is usually read as 'Agni grows used to / fond of' such people (Keith: 'is fond of'), which is why the text says an offering of men is dearest to him. Tājak means 'swiftly': the enemy handed over to Rudra soon meets misfortune. The text says the 'fragrant' form is used to drive away foul smell, and that in battle 'whoever of ours is wounded lives, whoever of theirs is wounded dies.'

स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction