यजुर्वेदYajurveda

2.1.6.1

बा॒र्ह॒स्प॒त्यं शि॑तिपृ॒ष्ठमा ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो॒ यः का॒मये॑त पृ॒ष्ठं स॑मा॒नानाग्॑ स्या॒मिति॒ बृह॒स्पति॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैनं॑ पृ॒ष्ठं स॑मा॒नानां᳚ करोति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति शितिपृ॒ष्ठो भ॑वति बार्हस्प॒त्यो ह्ये॑ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै पौ॒ष्ण२ं श्या॒ममा ल॑भे॒तान्न॑का॒मोऽन्नं॒ वै पू॒षा पू॒षण॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मा॒ अन्नं॒ ३७ प्र य॑च्छत्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति श्या॒मो भ॑वत्ये॒तद्वा अन्न॑स्य रू॒पं समृ॑द्ध्यै मारु॒तं पृश्नि॒मा ल॑भे॒तान्न॑का॒मोऽन्नं॒ वै म॒रुतो॑ म॒रुत॑ ए॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मा॒ अन्नं॒ प्र य॑च्छन्त्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति॒ पृश्नि॑र्भवत्ये॒तद्वा अन्न॑स्य रू॒पं समृ॑द्ध्या ऐं॒द्रम॑रु॒णमा ल॑भेतेंद्रि॒यका॑म॒ इंद्र॑मे॒व ३८ स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मि॑न्निंद्रि॒यं द॑धातींद्रिया॒व्ये॑व भ॑वत्यरु॒णो भ्रूमा᳚न्भवत्ये॒तद्वा इंद्र॑स्य रू॒पं समृ॑द्ध्यै सावि॒त्रमु॑पध्व॒स्तमा ल॑भेत स॒निका॑मः सवि॒ता वै प्र॑स॒वाना॑मीशे सवि॒तार॑मे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वास्मै॑ स॒निं प्रसु॑वति॒ दान॑कामा अस्मै प्र॒जा भ॑वन्त्युपध्व॒स्तो भ॑वति सावि॒त्रो ह्ये॑ष ३९ दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै वैश्वदे॒वं ब॑हुरू॒पमा ल॑भे॒तान्न॑कामो वैश्वदे॒वं वा अन्नं॒ विश्वा॑ने॒व दे॒वान्थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मा॒ अन्नं॒ प्रय॑च्छन्त्यन्ना॒द ए॒व भ॑वति बहुरू॒पो भ॑वति बहुरू॒प२ं ह्यन्नं॒॒ समृ॑द्ध्यै वैश्वदे॒वं ब॑हुरू॒पमा ल॑भेत॒ ग्राम॑कामो वैश्वदे॒वा वै स॑जा॒ता विश्वा॑ने॒व दे॒वान्थ्स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ त ए॒वास्मै॑ ४० सजा॒तान् प्र य॑च्छन्ति ग्रा॒म्ये॑व भ॑वति बहुरू॒पो भ॑वति बहुदेव॒त्यो᳚ १॒ ह्ये॑ष समृ॑द्ध्यै प्राजाप॒त्यं तू॑प॒रमा ल॑भेत॒ यस्याना᳚ज्ञातमिव॒ ज्योगा॒मये᳚त्प्राजाप॒त्यो वै पुरु॑षः प्र॒जाप॑तिः॒ खलु॒ वै तस्य॑ वेद॒ यस्याना᳚ज्ञातमिव॒ ज्योगा॒मय॑ति प्र॒जाप॑तिमे॒व स्वेन॑ भाग॒धेये॒नोप॑ धावति॒ स ए॒वैनं॒ तस्मा॒थ्स्रामा᳚न्मुञ्चति तूप॒रो भ॑वति प्राजाप॒त्यो ह्ये॑ष दे॒वत॑या॒ समृ॑द्ध्यै अ॒स्मा॒ इंद्र॑मे॒वैष स॑जा॒ता विश्वा॑ने॒व दे॒वान्थ्स्वेन॑

bārhaspatyaṃ śitipṛṣṭhamā labheta grāmakāmo yaḥ kāmayeta pṛṣṭhaṃ samānānāg syāmiti bṛhaspatimeva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ pṛṣṭhaṃ samānānāṃ̋ karoti grāmyeva bhavati śitipṛṣṭho bhavati bārhaspatyo hyeṣa devatayā samṛddhyai pauṣṇa2ṃ śyāmamā labhetānnakāmo'nnaṃ vai pūṣā pūṣaṇameva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmā annaṃ 37 pra yacchatyannāda eva bhavati śyāmo bhavatyetadvā annasya rūpaṃ samṛddhyai mārutaṃ pṛśnimā labhetānnakāmo'nnaṃ vai maruto maruta eva svena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmā annaṃ pra yacchantyannāda eva bhavati pṛśnirbhavatyetadvā annasya rūpaṃ samṛddhyā aiṃdramaruṇamā labheteṃdriyakāma iṃdrameva 38 svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsminniṃdriyaṃ dadhātīṃdriyāvyeva bhavatyaruṇo bhrūmā̋nbhavatyetadvā iṃdrasya rūpaṃ samṛddhyai sāvitramupadhvastamā labheta sanikāmaḥ savitā vai prasavānāmīśe savitārameva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evāsmai saniṃ prasuvati dānakāmā asmai prajā bhavantyupadhvasto bhavati sāvitro hyeṣa 39 devatayā samṛddhyai vaiśvadevaṃ bahurūpamā labhetānnakāmo vaiśvadevaṃ vā annaṃ viśvāneva devānthsvena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmā annaṃ prayacchantyannāda eva bhavati bahurūpo bhavati bahurūpa2ṃ hyannaṃ samṛddhyai vaiśvadevaṃ bahurūpamā labheta grāmakāmo vaiśvadevā vai sajātā viśvāneva devānthsvena bhāgadheyenopa dhāvati ta evāsmai 40 sajātān pra yacchanti grāmyeva bhavati bahurūpo bhavati bahudevatyő 1 hyeṣa samṛddhyai prājāpatyaṃ tūparamā labheta yasyānā̋jñātamiva jyogāmaye̋tprājāpatyo vai puruṣaḥ prajāpatiḥ khalu vai tasya veda yasyānā̋jñātamiva jyogāmayati prajāpatimeva svena bhāgadheyenopa dhāvati sa evainaṃ tasmāthsrāmā̋nmuñcati tūparo bhavati prājāpatyo hyeṣa devatayā samṛddhyai asmā iṃdramevaiṣa sajātā viśvāneva devānthsvena

हिन्दी भावार्थHindi meaningAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: ब्राह्मण भाग: यह अनुष्ठान की व्याख्या है (क्यों, क्या फल, किस शब्द का क्या अर्थ), बोला जाने वाला मन्त्र नहीं।

जो अनुयायी (ग्राम) चाहे और अपने बराबर वालों में शीर्ष बनना चाहे, वह बृहस्पति के लिए सफ़ेद पीठ वाला पशु चढ़ाए; अन्न चाहने वाला पूषन् के लिए काला, मरुतों के लिए चितकबरा, या विश्वेदेवों के लिए बहुरंगी पशु चढ़ाए; बल (इन्द्रिय) चाहने वाला इन्द्र के लिए लाल, भौंह-चिह्न वाला पशु, और लाभ चाहने वाला सवितृ के लिए धूमिल रंग का पशु चढ़ाए। जो लंबे समय से किसी अज्ञात रोग से पीड़ित हो, उसके लिए प्रजापति को बिना सींग का पशु चढ़ाया जाए; हर बार वह देवता अपने भाग से प्रसन्न होकर इच्छित फल देता है, और पशु का रंग उस देवता या फल का रूप होने से समृद्धि देता है।

टिप्पणी:Note: यह एक लम्बा ब्राह्मण-खण्ड है, इसलिए अनुवाद संक्षेप में है। 'उपध्वस्त' (सवितृ का पशु) को सायण धूमिल या मिश्रित-धब्बेदार रंग का मानते हैं, और 'भ्रूमान्' का अर्थ भौंहों के ऊपर चिह्न वाला है; इन दोनों अर्थों पर पूरी सहमति नहीं है। 'स्राम' (प्रजापति वाले प्रसंग में) का अर्थ लंबा चलने वाला रोग या दुर्बलता है। अंत का 'अस्मा इन्द्रमेवैष सजाता विश्वानेव देवान्थ्स्वेन' अनुवाक की अनुक्रमणी (खण्डों के अंतिम शब्द) है, कोई अलग कथन नहीं।

आधुनिक अंग्रेज़ीEnglishAI द्वारा तैयारAI-generated · विश्वास: मध्यमconfidence: medium

संदर्भ:Context: Brāhmaṇa passage: this explains the rite (why, to what end, what a word means); it is not a formula spoken in it.

One who wants followers and wishes to be the top of his equals should offer a white-backed animal to Brihaspati; one who wants food should offer a black one to Pushan, a dappled one to the Maruts, or a many-coloured one to the All-gods; one who wants vigour, a ruddy animal with brow-markings to Indra; one who wants gain, a dun-coloured one to Savitr. For a man long sick with an unrecognised illness, a hornless animal is offered to Prajapati; in each case the god, approached with his own share, grants the wish, and the animal's colour matches the god or the gift, which ensures success.

टिप्पणी:Note: This is a long brahmana passage, so the translation is condensed. Sayana takes 'upadhvasta' (Savitr's animal) as dun or mottled, and 'bhrumant' as having markings above the eyes; neither reading is fully agreed. 'Srama' (in the Prajapati case) means a lingering illness or debility. The closing words 'asma indram evaisha sajata vishvan eva devan svena' are the anuvaka's index of section-final words, not a separate statement.

स्रोत:Source: कृष्ण यजुर्वेद — तैत्तिरीय संहिताKrishna Yajurveda — Taittiriya Samhita — sanskritdocuments.org (taittirIyasamhitA). personal study and research only, not for commercial use. भावार्थ AI से बना है और समीक्षा बाकी है।The meaning is AI-generated and awaits review. सुधार सुझाएँSuggest a correction